Niewiadome jest kiedy noc \u015bw. Jana by\u0142a po raz pierwszy obchodzona przez tripeiros<\/em> (pt. zjadacze flaczk\u00f3w, czyli mieszka\u0144c\u00f3w Porto). Pierwsze wzmianki o miejskim festynie si\u0119gaj\u0105 XIV wieku. To w\u0142a\u015bnie wtedy za panowania kr\u00f3la Ferdynanda, dworski kronikarz Fern\u00e3o Lopes wspomina o czerwcowej ulicznej zabawie. Tradycja radosnej celebracji przetrwa\u0142a stulecia, a ten dzie\u0144 zawsze kojarzy\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z bawi\u0105c\u0105 si\u0119 gawiedzi\u0105 na ulicach i placach. <\/p>\n\n\n\n Narodziny \u015bw. Jana chrzciciela s\u0105 rado\u015bnie obchodzone w ca\u0142ym chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie. \u015awi\u0119towanie tej\u017ce nocy, kt\u00f3ra w innych obyczajach znana jest jako Noc \u015awi\u0119toja\u0144ska, jest poga\u0144skim obyczajem. Wszystko odbywa si\u0119 w czasie przesilenia letniego, kiedy to nasi przodkowie luzowali warkoczyki po pierwszych plonach, w kt\u00f3re obrodzi\u0142a ziemia. Oddaj\u0105c tym samym ho\u0142d s\u0142o\u0144cu, wodzie, ziemi i ogniu. Wraz z popularyzacj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa, ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi\u0142 posta\u0107 \u015bw. Jana do poga\u0144skich obrz\u0105dk\u00f3w mianuj\u0105c go swoistym patronem. Ten krok nie pozbawi\u0142 starych celebracji ludowej i ekstrawertycznej natury. St\u0105d nadal rozpalane s\u0105 ogniska, czy wypuszczane lampiony, gdy\u017c nasi poprzednicy tak czcili s\u0142o\u0144ce i ogie\u0144. Nie wspominaj\u0105c ju\u017c o wodzie czy zio\u0142ach i ich wyj\u0105tkowych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach. To wszystko dowodzi o wci\u0105\u017c \u017cywych poga\u0144skich praktykach:)<\/p>\n\n\n\n Niespotykane jest jak ca\u0142e Porto czeka na t\u0105 jedn\u0105 noc w roku. Mieszka\u0144cy przyozdabiaj\u0105 ulice, domy, czy wystawy sklepowe w kolorowe dekoracje i specjalne atrybuty. St\u0105d te\u017c w wielu miejscach mo\u017cecie spotka\u0107 donice z aromatycznym manjerico<\/em>. Na ulicach, w sklepach s\u0142ycha\u0107 jak Portugalczycy pozdrawiaj\u0105 si\u0119, \u017cycz\u0105c sobie Bom S\u00e3o Jo\u00e3o<\/em>, czyli udanego S\u00e3o Jo\u00e3o. Ta fajna energia zaczyna kr\u0105\u017cy\u0107. Ze sklep\u00f3w z pami\u0105tkami zaczynaj\u0105 wylewa\u0107 si\u0119 kolorowe, piszcz\u0105ce m\u0142oteczki. Miasto szykuje si\u0119 na T\u0118 najwa\u017cniejsz\u0105 noc w roku. <\/p>\n\n\n\n Z tej okazji naturalnie du\u017co dzieje si\u0119 na mie\u015bcie pod wzgl\u0119dem kulturowym. Organizowane s\u0105 r\u00f3\u017cne atrakcje czy koncerty. Has\u0142o, kt\u00f3re dobrze oddaje charakter tego \u015bwi\u0119ta brzmi Na S\u00e3o Jo\u00e3o, a rua e tua! – <\/em>czyli w dzie\u0144 \u015bw. Jana, ulica jest Twoja. Dos\u0142ownie tej nocy ulice nale\u017c\u0105 do mieszka\u0144c\u00f3w. Przechadzaj\u0105c si\u0119 po mie\u015bcie na ka\u017cdym rogu, placyku, rozstawiaj\u0105 si\u0119 bary, grille, pikniki tworz\u0105c ma\u0142e ogniska imprezy. Chocia\u017c bez w\u0105tpienia sercem najwi\u0119kszych celebracji jest Riberia, czyli dzielnica przy samej rzece Douro, gdzie o p\u00f3\u0142nocy odbywa si\u0119 spektakularny pokaz fajerwerk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Portugalczycy celebruj\u0105 ten dzie\u0144 tak\u017ce doznaniami smakowymi. Tego dnia w Porto spo\u017cywane s\u0105 tony grillowanych sardynek. Owe serwowane s\u0105 zazwyczaj z grillowan\u0105 zielon\u0105 papryk\u0105 i ziemniakami. Najodwa\u017cniejsi po\u0142ykaj\u0105 rybki na raz! W ramach deseru tego dnia kr\u00f3luje farturas<\/em>, czyli portugalski kuzyn churros, czyli zawijasy sma\u017cone w g\u0142\u0119bokim oleju. S\u00e3o Jo\u00e3o to d\u0142uga noc, ale gwarantuje Wam, \u017ce nikt nie baluje tu g\u0142odny. W wielu miejscach mo\u017cna posili\u0107 si\u0119 tradycyjn\u0105 przek\u0105sk\u0105 jak bifana<\/em> (kanapka z wieprzowin\u0105), caldo verde <\/em>(tradycyjna portugalska zupa z jarmu\u017cem, chorizo i ziemniakami), czy orgynarn\u0105 bu\u0142\u0105 z sardynk\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 restauracji przygotowuje na ten dzie\u0144 specjalnie dedykowane menu. Jednak na takie kulinarne doznania wskazane s\u0105 wcze\u015bniejsze rezerwacje!.<\/p>\n\n\n\n S\u00e3o Jo\u00e3o przyci\u0105ga niewyobra\u017calne t\u0142umy na ulicach. Jest to festa o wybitnie masowym charakterze, kt\u00f3ra z roku na rok zyskuje na popularno\u015bci tak\u017ce w\u015br\u00f3d turyst\u00f3w. Tu w\u0142a\u015bnie nast\u0105pi moja refleksja. T\u0119 noc mo\u017cna prze\u017cy\u0107 dwojako. Pierwsz\u0105 opcj\u0105 jest uda\u0107 si\u0119 w kierunku Ribeiry i ponie\u015b\u0107 si\u0119 z t\u0142umem. Gdy pierwszy raz obchodzimy t\u0119 okazj\u0119, naturalne ci\u0105gnie nas do epicentrum imprezy. Jednak by obrazowo odda\u0107 klimat Ribeiry, szczerze przyznam, \u017ce to wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z dos\u0142ownym utkni\u0119ciem w t\u0142umie i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 uto\u017csamienia si\u0119 ze wspomnian\u0105 sardynk\u0105:) Za moim pierwszym razem naprawd\u0119 nie dowierza\u0142am jak pot\u0119\u017cny jest to t\u0142um. M\u00f3j wsp\u00f3\u0142lokator u\u015bwiadomi\u0142 mi, \u017ce tak ko\u0142o 22:00 powinnam si\u0119 ju\u017c pr\u0119dko udwa\u0107 na Ribeir\u0119, bo p\u00f3\u017aniej jest to dos\u0142ownie NIEMO\u017bLIWE. Tak rzeczywi\u015bcie jest!<\/p>\n\n\n\n Drugim pomys\u0142em na prze\u017cywanie celebracji jest odpuszczenie Ribeiry (a tak\u017ce fajerwerk\u00f3w) i smakowanie S\u00e3o Jo\u00e3o bli\u017cej lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Ja w tym roku realizowa\u0142am w\u0142a\u015bnie te podej\u015bcie i celowo szuka\u0142am takich miejsc, by prze\u017cy\u0107 ten dzie\u0144 bli\u017cej Tripeiros, ni\u017c turyst\u00f3w. Sw\u00f3j dzie\u0144 rozpocz\u0119\u0142am od wizyty na lokalnym targowisku Bolhao<\/em>, a p\u00f3\u017aniej wybra\u0142am si\u0119 z Eduardo na jeden z ulicznych festyn\u00f3w przy mo\u015bcie Ponte de Infante. Tam poczu\u0142am lokalny klimat i autentyczny wymiar tego dnia. Na niewielkim skwerku rozstawione by\u0142y bary z ogr\u00f3dkami, weso\u0142e miasteczko i atrakcje dla najm\u0142odszych, a tak\u017ce szykowano tam scen\u0119 pod wyst\u0119py muzyczne. Tutaj zobaczy\u0142am pierwsz\u0105 cascate<\/em>, czyli przygotowany o\u0142tarzyk z postaci\u0105 \u015bw. Jana. Uradowana lokalnym klimatem, uda\u0142am si\u0119 na okoliczno\u015bciowy almo\u00e7o<\/a> (pt. lunch). Zam\u00f3wili\u015bmy talerz sardynek, kufle Superbocka i tak rozpocz\u0119li\u015bmy \u015bwi\u0119towanie. Nie bajeruje przyznaj\u0105c, \u017ce by\u0142am jedyn\u0105 estrangeiro<\/em> (pt. obcokrajowiec) tym barze. Wok\u00f3\u0142 mnie sto\u0142owali si\u0119 sami Tripeiros. Mimo (nie zawaham si\u0119 stwierdzi\u0107) popularyzacji i komercjalizacji tego wydarzenia, takie miejsca nadal s\u0105, trzeba je tylko znale\u017a\u0107 i poczu\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze o co chodzi w tym ich S\u00e3o Jo\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n Wieczorem uda\u0142am si\u0119 do grona starych znajomych i za ich namow\u0105 do\u0142\u0105czy\u0142am do lokalnej festy na placu tu\u017c obok oddzia\u0142u po\u0142o\u017cniczego. To by\u0142o niczym osiedlowa, s\u0105siedzka pota\u0144c\u00f3wka. Ka\u017cdy co\u015b przyrz\u0105dzi\u0142, ugotowa\u0142, a ca\u0142a imprezka funkcjonowa\u0142a na zasadzie \u017cyczliwej wymiany. Pocz\u0119stuj si\u0119, ale przynie\u015b r\u00f3wnie\u017c co\u015b od siebie. Uwierzcie mi na s\u0142owo, \u017ce na ma\u0142ym placyku bawili si\u0119 wszyscy niezale\u017cnie od wieku. Oczywi\u015bcie Tripeiros bawili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do swojej muzyki rozrywkowej, tzw. pimby<\/em> (ichne disco polo). To prosta, taneczna melodia i do tego prza\u015bny, cz\u0119sto wulgarny tekst:) Takich lokalnych miejsc tej nocy jest wiele, wystarczy tylko oddali\u0107 si\u0119 nieco od centrum i ich troch\u0119 poszuka\u0107. <\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my raz jeszcze na Ribeire, kt\u00f3ra przyci\u0105ga spragnionych zabawy. O p\u00f3\u0142nocy tradycyjnie most Ponte D. Lu\u00eds staje si\u0119 t\u0142em dla spektakularnych fajerwerk\u00f3w. Po pokazie dzieje si\u0119 kolejny rytualny element. Ca\u0142y t\u0142um zaczyna wsp\u00f3lny poch\u00f3d w kierunku rzeki i oceanu. Pow\u00f3d tego wsp\u00f3lnego przemarszu jest bli\u017cej nieznany, jednak z pewno\u015bci\u0105 najodwa\u017cniejsi ko\u0144cz\u0105 w wodzie:)<\/p>\n\n\n\n Impreza trwa do samego rana. Co ciekawe jest taka niepisana zasada, \u017ce nast\u0119pnego dnia mieszka\u0144cy Porto robi\u0105 sobie wolne:) Kto mo\u017ce, daje sobie czas na regeneracj\u0119. W tym roku S\u00e3o Jo\u00e3o wypad\u0142o w pi\u0105tek, ale wierzcie mi przez ca\u0142y weekend to miasto stawa\u0142o na nogi i powoli budzi\u0142o si\u0119 do \u017cycia:P Typowo lokalne knajpy by\u0142y zamkni\u0119te (tak\u017ce na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142am dobrej francesinhy w tych dniach) \ud83d\ude42 Lokalne biznesy i us\u0142ugi wraca\u0142y do pracy dopiero w poniedzia\u0142ek. <\/p>\n\n\n\n Przybli\u017caj\u0105c Wam wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 S\u00e3o Jo\u00e3o, nie mog\u0119 nie wspomnie\u0107 o wielu tradycjach i symbolach zwi\u0105zanym z tym dniem. Oto rytua\u0142y i zwyczaje bez kt\u00f3rych S\u00e3o Jo\u00e3o nie istnieje:<\/p>\n\n\n\n Plastikowy m\u0142otek zacz\u0105\u0142 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 festiwalu w 1968 r. i od tamtej pory kompletnie namiesza\u0142 w obyczajach, wypieraj\u0105c star\u0105 tradycj\u0119 z kwiatem poru. Niekt\u00f3rzy nawet komentuj\u0105, \u017ce jest S\u00e3o Jo\u00e3o pre-martelinho i post-martelinho:). Za pojawieniem si\u0119 tego kolorowego atrybutu stoi ciekawa historia. Na ulicy Rua do Para\u00edso znajdowa\u0142a si\u0119 niegdy\u015b fabryka zabawek \u2018\u2019Estrela do Para\u00edso<\/em>\u2019\u2019, kt\u00f3rej za\u0142o\u017cycielem by\u0142 Manuel Antonio Boaventura, pochodz\u0105cy z Viana do Castelo. W tym\u017ce 1968 r. w\u0142a\u015bciciel fabryki zosta\u0142 poproszony przez grup\u0119 student\u00f3w o stworzenie ha\u0142a\u015bliwej zabawki na coroczn\u0105 studenck\u0105 fest\u0119 (tzw. Queima das Fitas<\/em>, kolejne ciekawa tradycja, kt\u00f3ra zas\u0142uguje na osobny artyku\u0142). Inspiracj\u0105 do stworzenia zabawki by\u0142a solniczka i pieprzniczka, kt\u00f3ra zapad\u0142a w pami\u0119ci Boaventury. Tak powsta\u0142 martelinho, ma\u0142y piskliwy m\u0142oteczek. Studenci po swoich celebracjach, zabrali m\u0142oteczki na S\u00e3o Jo\u00e3o. Reszta jest ju\u017c histori\u0105. Dzi\u015b ka\u017cdy kto wybiera si\u0119 na S\u00e3o Jo\u00e3o obowi\u0105zkowo dzier\u017cy w r\u0119ce martelinho<\/em>! Jest on bardzo wa\u017cnym atrybutem podczas imprezy! Tego dnia i nocy panuje og\u00f3lne przyzwolenie na zaczepianie si\u0119, subtelne uderzenia m\u0142oteczkiem w nieznajome g\u0142owy! Ten prowokuj\u0105cy gest jest powodem ogromu \u015bmiechu i zbli\u017ca ludzi do siebie. A ju\u017c najbardziej wczuwaj\u0105 si\u0119 w ten rytua\u0142 dzieciaki. Jest to te\u017c sprytny chwyt, by prze\u0142ama\u0107 lody i kogo\u015b zalotnie zaczepi\u0107. Wierzcie mi znam jedn\u0105 par\u0119, kt\u00f3ra pozna\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie podczas S\u00e3o Jo\u00e3o:)<\/p>\n\n\n\n To odmiana bazylii, kt\u00f3ra powinna by\u0107 zbierana rano, przed wschodem s\u0142o\u0144ca w dniu \u015bw Jana. Kto zerwie ro\u015blin\u0119 zgodnie ze zwyczajem powinien cieszy\u0107 si\u0119 z jej dobrotliwych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Manjerico zgodnie z przes\u0105dami ma da\u0107 dobre zdrowie, szcz\u0119\u015bcie, mi\u0142o\u015b\u0107 i zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie. Efekt\u00f3w mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119, gdy ro\u015blin\u0119 przyniesie si\u0119 do domu i b\u0119dzie nale\u017cycie piel\u0119gnowa\u0107. Aktualnie manjerico sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych symboli S\u00e3o Jo\u00e3o. S\u0142ynie z pi\u0119knego zapachu i wsz\u0119dzie go pe\u0142no. Co ciekawe, to ro\u015blinka niestety ma to do siebie, \u017ce po Sao Joao w moment wi\u0119dnie.<\/p>\n\n\n\n Kwiat poru zgodnie z przes\u0105dami powinien by\u0107 te\u017c zbierany przed wschodem s\u0142o\u0144ca. Niegdy\u015b umieszczany by\u0142 za frontowymi drzwiami i mia\u0142 za zadanie odp\u0119dza\u0107 z\u0142e duchy, chroni\u0105c rodzin\u0119 przez ca\u0142y rok. Ten atrybut o cuchn\u0105cym zapachu s\u0142u\u017cy\u0142 niegdy\u015b tak\u017ce do nawi\u0105zywania znajomo\u015bci. Zaczepianie p\u0142ci przeciwnej ga\u0142\u0105zk\u0105 sprzyja\u0142o nawi\u0105zywaniu nowych znajomo\u015bci w\u015br\u00f3d kawaler\u00f3w i panienek. To w\u0142a\u015bnie ten kwiat zast\u0119puj\u0105 dzi\u015b kolorowe m\u0142otki i niestety co raz rzadziej go wida\u0107 podczas festiwalu.<\/p>\n\n\n\n Jednym ze stosunkowo nowszych zwyczaj\u00f3w jest pisanie kr\u00f3tkich wierszyk\u00f3w, limeryk\u00f3w o tematyce zwi\u0105zanej z Sao Joao. Te poetyckie potyczki kultywowane s\u0105 od 1929 r., kiedy to lokalna gazeta Jornal De Noticias<\/em> zainicjowa\u0142a konkurs na najlepszy wierszyk. Pomys\u0142odawc\u0105 konkursu by\u0142 Alvaro Machado, kt\u00f3ry obserwuj\u0105c coroczn\u0105 parad\u0119 u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce tradycyjny \u015bpiewnik S\u00e3o Jo\u00e3o odchodzi\u0142 w zapomnienie. St\u0105d postanowi\u0142 zmobilizowa\u0107 Tripeiros i podkr\u0119ci\u0107 poetyck\u0105 \u017cy\u0142k\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Ta coroczna rywalizacja trwa po dzi\u015b. Laureaci konkursy i ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 publikowani s\u0105 w dzienniku nazajutrz po festiwalu. W t\u0105 radosn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 bawi\u0105 si\u0119 wszyscy, a wierszyki mo\u017cna dostrzec w ca\u0142ym mie\u015bcie. Szko\u0142y anga\u017cuj\u0105 w ten zwyczaj dzieci i m\u0142odzie\u017c.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119\u015bci\u0105 tradycji jest tak\u017ce wypuszczanie papierowych lampion\u00f3w w noc festiwalu. Ten rytua\u0142 zwi\u0105zany jest z kultem s\u0142o\u0144ca i ognia. Ten zwyczaj wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie budzi sporo kontrowersji i sprzeciw\u00f3w, lecz nadal jest \u017cywy i kultywowany (mimo stwarzania zagro\u017cenia po\u017carowego).<\/p>\n\n\n\n Kolejn\u0105 z tradycji jest tworzenie tzw. Cascatas. S\u0105 to dos\u0142ownie kaskady, wodospady reprezentuj\u0105ce sceneri\u0119, w kt\u00f3rej woda odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119. Cascatas zazwyczaj odtwarzaj\u0105 typowe miejsce w Porto, w kt\u00f3rych gliniane figurki przedstawiaj\u0105 ludzi, zawody i zwierz\u0119ta. Z za\u0142o\u017cenia przygotowany o\u0142tarz przedstawia scenk\u0119 rodzajow\u0105 z czas\u00f3w \u017cniw i wyra\u017ca wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za obfito\u015b\u0107 \u017cycia. Mawia si\u0119, \u017ce Fonta\u00ednhas (dzielnica Porto) sta\u0142a si\u0119 obowi\u0105zkowym punktem imprezy podczas festiwalu, kiedy to w 1869 r. mieszkaniec zbudowa\u0142 widowiskow\u0105 Cascata, oferuj\u0105c ma\u0142e cafezinho, tym kt\u00f3rzy przyjd\u0105 je zobaczy\u0107. Ja w tym roku zobaczy\u0142am cascata po raz pierwszy i by\u0142o to w\u0142a\u015bnie na festynie ko\u0142o Ponte de Infante.<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119cej, do tradyjnych symboli nale\u017cy tak\u017ce jak koniczyna (pt. trevo), karczochy (pt. alcachofra), go\u017adzik (pt. cravo), erva-da-fortuna itd., kt\u00f3re maj\u0105 dzia\u0142a\u0107 niczym talizmany przynosz\u0105ce szcz\u0119\u015bcie, mi\u0142o\u015b\u0107 i og\u00f3lny dobrostan:)<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Nie pozostaje mi nic innego jak \u017cyczy\u0107 Wam Bom S\u00e3o Jo\u00e3o !<\/strong><\/p>\n\n\n\n Moje rady na S\u00e3o Jo\u00e3o !<\/strong><\/p>\n\n\n\n PS Troch\u0119 \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie przywioz\u0142am wi\u0119cej zdj\u0119\u0107 oddajacych klimat tego festiwalu. C\u00f3\u017c da\u0142am si\u0119 ponie\u0107 energii imprezy:) Nie mo\u017cna mie\u0107 wszystkiego. Nabra\u0142am tylko ochoty na dalsze eksploracje festiwali w Portugalii, kto wie mo\u017ce za rok zbadam lizbo\u0144skie Santo Antonio!<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142em informacji oraz ciekawostek by\u0142a interesuj\u0105ca wystawa \u2018\u2019Quadras de S.Jo\u00e3o. O concurso de JN\u2019\u2019, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o odwiedzi\u0107 w Reitoria samego Universidade do Porto. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ka\u017cdego roku, w noc 23\/24 czerwca Porto bawi si\u0119 jak \u017cadne inne miejsce na \u015bwiecie. M\u0142odzi i starzy, m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety, dziewczyny i ch\u0142opaki, dos\u0142ownie wszyscy wychodz\u0105 na ulice, zapominaj\u0105 o swoich smutkach i bezgranicznie puszczaj\u0105 si\u0119 w wir radosnej biesiady. Energia bawi\u0105cego si\u0119 t\u0142umu, zapach grillowanych sardynek, d\u017awi\u0119k piszcz\u0105cych kolorowych m\u0142oteczk\u00f3w. Miasto emanuje pozytywn\u0105 wibracj\u0105 do bia\u0142ego rana! S\u00e3o Jo\u00e3o w r\u00f3\u017cnym wymiarze celebrowane jest w ca\u0142ej Portugalii. Od rzeki Minho, a dok\u0142adnie Bragi, po samo Algarve. Ka\u017cde miasto czy region obchodzi ten dzie\u0144 w unikalny spos\u00f3b, jednak to Porto mocno si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia. W tym roku po raz drugi do\u015bwiadczy\u0142am S\u00e3o Jo\u00e3o, ale tym razem prze\u017cywa\u0142am je zupe\u0142nie inaczej. To by\u0142 cel sensu stricte mojej ostatniej wizyty w Porto. Chcia\u0142am odkry\u0107, co kryje si\u0119 za t\u0105 d\u0142ugoletni\u0105 tradycj\u0105. Przygl\u0105da\u0142am si\u0119 zwyczajom, wyci\u0105gn\u0119\u0142am na spytki mojego by\u0142ego wsp\u00f3\u0142lokatora Eduardo, rodowitego Tripeiro, a nawet odwiedzi\u0142am dedykowan\u0105 wystaw\u0119. Wszystko po to, by wczu\u0107 si\u0119 i zrozumie\u0107 ten kilkusetletni fenomen ulicznej festy. S\u00e3o Jo\u00e3o w Porto! Niewiadome jest kiedy noc \u015bw. Jana by\u0142a po raz pierwszy obchodzona przez tripeiros (pt. zjadacze flaczk\u00f3w, czyli mieszka\u0144c\u00f3w Porto). Pierwsze wzmianki o miejskim festynie si\u0119gaj\u0105 XIV wieku. To w\u0142a\u015bnie wtedy za panowania kr\u00f3la Ferdynanda, dworski kronikarz Fern\u00e3o Lopes wspomina o czerwcowej ulicznej zabawie. Tradycja radosnej celebracji przetrwa\u0142a stulecia, a ten dzie\u0144 zawsze kojarzy\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z bawi\u0105c\u0105 si\u0119 gawiedzi\u0105 na ulicach i placach. Narodziny \u015bw. Jana chrzciciela s\u0105 rado\u015bnie obchodzone w ca\u0142ym chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie. \u015awi\u0119towanie tej\u017ce nocy, kt\u00f3ra w innych obyczajach znana jest jako Noc \u015awi\u0119toja\u0144ska, jest poga\u0144skim obyczajem. Wszystko odbywa si\u0119 w czasie przesilenia letniego, kiedy to nasi przodkowie luzowali warkoczyki po pierwszych plonach, w kt\u00f3re obrodzi\u0142a ziemia. Oddaj\u0105c tym samym ho\u0142d s\u0142o\u0144cu, wodzie, ziemi i ogniu. Wraz z popularyzacj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa, ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi\u0142 posta\u0107 \u015bw. Jana do poga\u0144skich obrz\u0105dk\u00f3w mianuj\u0105c go swoistym patronem. Ten krok nie pozbawi\u0142 starych celebracji ludowej i ekstrawertycznej natury. St\u0105d nadal rozpalane s\u0105 ogniska, czy wypuszczane lampiony, gdy\u017c nasi poprzednicy tak czcili s\u0142o\u0144ce i ogie\u0144. Nie wspominaj\u0105c ju\u017c o wodzie czy zio\u0142ach i ich wyj\u0105tkowych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach. To wszystko dowodzi o wci\u0105\u017c \u017cywych poga\u0144skich praktykach:) Festiwal wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Niespotykane jest jak ca\u0142e Porto czeka na t\u0105 jedn\u0105 noc w roku. Mieszka\u0144cy przyozdabiaj\u0105 ulice, domy, czy wystawy sklepowe w kolorowe dekoracje i specjalne atrybuty. St\u0105d te\u017c w wielu miejscach mo\u017cecie spotka\u0107 donice z aromatycznym manjerico. Na ulicach, w sklepach s\u0142ycha\u0107 jak Portugalczycy pozdrawiaj\u0105 si\u0119, \u017cycz\u0105c sobie Bom S\u00e3o Jo\u00e3o, czyli udanego S\u00e3o Jo\u00e3o. Ta fajna energia zaczyna kr\u0105\u017cy\u0107. Ze sklep\u00f3w z pami\u0105tkami zaczynaj\u0105 wylewa\u0107 si\u0119 kolorowe, piszcz\u0105ce m\u0142oteczki. Miasto szykuje si\u0119 na T\u0118 najwa\u017cniejsz\u0105 noc w roku. Z tej okazji naturalnie du\u017co dzieje si\u0119 na mie\u015bcie pod wzgl\u0119dem kulturowym. Organizowane s\u0105 r\u00f3\u017cne atrakcje czy koncerty. Has\u0142o, kt\u00f3re dobrze oddaje charakter tego \u015bwi\u0119ta brzmi Na S\u00e3o Jo\u00e3o, a rua e tua! – czyli w dzie\u0144 \u015bw. Jana, ulica jest Twoja. Dos\u0142ownie tej nocy ulice nale\u017c\u0105 do mieszka\u0144c\u00f3w. Przechadzaj\u0105c si\u0119 po mie\u015bcie na ka\u017cdym rogu, placyku, rozstawiaj\u0105 si\u0119 bary, grille, pikniki tworz\u0105c ma\u0142e ogniska imprezy. Chocia\u017c bez w\u0105tpienia sercem najwi\u0119kszych celebracji jest Riberia, czyli dzielnica przy samej rzece Douro, gdzie o p\u00f3\u0142nocy odbywa si\u0119 spektakularny pokaz fajerwerk\u00f3w. Smaki S\u00e3o Jo\u00e3o Portugalczycy celebruj\u0105 ten dzie\u0144 tak\u017ce doznaniami smakowymi. Tego dnia w Porto spo\u017cywane s\u0105 tony grillowanych sardynek. Owe serwowane s\u0105 zazwyczaj z grillowan\u0105 zielon\u0105 papryk\u0105 i ziemniakami. Najodwa\u017cniejsi po\u0142ykaj\u0105 rybki na raz! W ramach deseru tego dnia kr\u00f3luje farturas, czyli portugalski kuzyn churros, czyli zawijasy sma\u017cone w g\u0142\u0119bokim oleju. S\u00e3o Jo\u00e3o to d\u0142uga noc, ale gwarantuje Wam, \u017ce nikt nie baluje tu g\u0142odny. W wielu miejscach mo\u017cna posili\u0107 si\u0119 tradycyjn\u0105 przek\u0105sk\u0105 jak bifana (kanapka z wieprzowin\u0105), caldo verde (tradycyjna portugalska zupa z jarmu\u017cem, chorizo i ziemniakami), czy orgynarn\u0105 bu\u0142\u0105 z sardynk\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 restauracji przygotowuje na ten dzie\u0144 specjalnie dedykowane menu. Jednak na takie kulinarne doznania wskazane s\u0105 wcze\u015bniejsze rezerwacje!. S\u00e3o Jo\u00e3o przyci\u0105ga niewyobra\u017calne t\u0142umy na ulicach. Jest to festa o wybitnie masowym charakterze, kt\u00f3ra z roku na rok zyskuje na popularno\u015bci tak\u017ce w\u015br\u00f3d turyst\u00f3w. Tu w\u0142a\u015bnie nast\u0105pi moja refleksja. T\u0119 noc mo\u017cna prze\u017cy\u0107 dwojako. Pierwsz\u0105 opcj\u0105 jest uda\u0107 si\u0119 w kierunku Ribeiry i ponie\u015b\u0107 si\u0119 z t\u0142umem. Gdy pierwszy raz obchodzimy t\u0119 okazj\u0119, naturalne ci\u0105gnie nas do epicentrum imprezy. Jednak by obrazowo odda\u0107 klimat Ribeiry, szczerze przyznam, \u017ce to wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 z dos\u0142ownym utkni\u0119ciem w t\u0142umie i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 uto\u017csamienia si\u0119 ze wspomnian\u0105 sardynk\u0105:) Za moim pierwszym razem naprawd\u0119 nie dowierza\u0142am jak pot\u0119\u017cny jest to t\u0142um. M\u00f3j wsp\u00f3\u0142lokator u\u015bwiadomi\u0142 mi, \u017ce tak ko\u0142o 22:00 powinnam si\u0119 ju\u017c pr\u0119dko udwa\u0107 na Ribeir\u0119, bo p\u00f3\u017aniej jest to dos\u0142ownie NIEMO\u017bLIWE. Tak rzeczywi\u015bcie jest! Drugim pomys\u0142em na prze\u017cywanie celebracji jest odpuszczenie Ribeiry (a tak\u017ce fajerwerk\u00f3w) i smakowanie S\u00e3o Jo\u00e3o bli\u017cej lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Ja w tym roku realizowa\u0142am w\u0142a\u015bnie te podej\u015bcie i celowo szuka\u0142am takich miejsc, by prze\u017cy\u0107 ten dzie\u0144 bli\u017cej Tripeiros, ni\u017c turyst\u00f3w. Sw\u00f3j dzie\u0144 rozpocz\u0119\u0142am od wizyty na lokalnym targowisku Bolhao, a p\u00f3\u017aniej wybra\u0142am si\u0119 z Eduardo na jeden z ulicznych festyn\u00f3w przy mo\u015bcie Ponte de Infante. Tam poczu\u0142am lokalny klimat i autentyczny wymiar tego dnia. Na niewielkim skwerku rozstawione by\u0142y bary z ogr\u00f3dkami, weso\u0142e miasteczko i atrakcje dla najm\u0142odszych, a tak\u017ce szykowano tam scen\u0119 pod wyst\u0119py muzyczne. Tutaj zobaczy\u0142am pierwsz\u0105 cascate, czyli przygotowany o\u0142tarzyk z postaci\u0105 \u015bw. Jana. Uradowana lokalnym klimatem, uda\u0142am si\u0119 na okoliczno\u015bciowy almo\u00e7o (pt. lunch). Zam\u00f3wili\u015bmy talerz sardynek, kufle Superbocka i tak rozpocz\u0119li\u015bmy \u015bwi\u0119towanie. Nie bajeruje przyznaj\u0105c, \u017ce by\u0142am jedyn\u0105 estrangeiro (pt. obcokrajowiec) tym barze. Wok\u00f3\u0142 mnie sto\u0142owali si\u0119 sami Tripeiros. Mimo (nie zawaham si\u0119 stwierdzi\u0107) popularyzacji i komercjalizacji tego wydarzenia, takie miejsca nadal s\u0105, trzeba je tylko znale\u017a\u0107 i poczu\u0107 na w\u0142asnej sk\u00f3rze o co chodzi w tym ich S\u00e3o Jo\u00e3o. Wieczorem uda\u0142am si\u0119 do grona starych znajomych i za ich namow\u0105 do\u0142\u0105czy\u0142am do lokalnej festy na placu tu\u017c obok oddzia\u0142u po\u0142o\u017cniczego. To by\u0142o niczym osiedlowa, s\u0105siedzka pota\u0144c\u00f3wka. Ka\u017cdy co\u015b przyrz\u0105dzi\u0142, ugotowa\u0142, a ca\u0142a imprezka funkcjonowa\u0142a na zasadzie \u017cyczliwej wymiany. Pocz\u0119stuj si\u0119, ale przynie\u015b r\u00f3wnie\u017c co\u015b od siebie. Uwierzcie mi na s\u0142owo, \u017ce na ma\u0142ym placyku bawili si\u0119 wszyscy niezale\u017cnie od wieku. Oczywi\u015bcie Tripeiros bawili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do swojej muzyki rozrywkowej, tzw. pimby (ichne disco polo). To prosta, taneczna melodia i do tego prza\u015bny, cz\u0119sto wulgarny tekst:) Takich lokalnych miejsc tej nocy jest wiele, wystarczy tylko oddali\u0107 si\u0119 nieco od centrum i ich troch\u0119 poszuka\u0107. Wr\u00f3\u0107my raz jeszcze na Ribeire, kt\u00f3ra przyci\u0105ga spragnionych zabawy. O p\u00f3\u0142nocy tradycyjnie most Ponte D. Lu\u00eds staje si\u0119 t\u0142em dla spektakularnych fajerwerk\u00f3w. Po pokazie dzieje si\u0119 kolejny rytualny element. Ca\u0142y t\u0142um zaczyna wsp\u00f3lny poch\u00f3d w kierunku rzeki i oceanu. Pow\u00f3d tego wsp\u00f3lnego przemarszu jest bli\u017cej nieznany, jednak z pewno\u015bci\u0105 najodwa\u017cniejsi ko\u0144cz\u0105 w wodzie:) Impreza trwa do samego rana. Co ciekawe jest taka niepisana zasada, \u017ce nast\u0119pnego dnia mieszka\u0144cy Porto robi\u0105 sobie wolne:) Kto mo\u017ce, daje sobie czas na regeneracj\u0119. W tym roku S\u00e3o Jo\u00e3o wypad\u0142o w pi\u0105tek, ale wierzcie mi przez ca\u0142y weekend to miasto stawa\u0142o na nogi i powoli budzi\u0142o si\u0119 do \u017cycia:P Typowo lokalne knajpy by\u0142y zamkni\u0119te (tak\u017ce na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142am dobrej francesinhy w tych dniach) \ud83d\ude42 Lokalne biznesy i us\u0142ugi wraca\u0142y do pracy dopiero w poniedzia\u0142ek. Przybli\u017caj\u0105c Wam wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 S\u00e3o Jo\u00e3o, nie mog\u0119 nie wspomnie\u0107 o wielu tradycjach i symbolach zwi\u0105zanym z tym dniem. Oto rytua\u0142y i zwyczaje bez kt\u00f3rych S\u00e3o Jo\u00e3o nie istnieje: O martelinho Plastikowy m\u0142otek zacz\u0105\u0142 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 festiwalu w 1968 r. i od tamtej pory kompletnie namiesza\u0142 w obyczajach, wypieraj\u0105c star\u0105 tradycj\u0119 z kwiatem poru. Niekt\u00f3rzy nawet komentuj\u0105, \u017ce jest S\u00e3o Jo\u00e3o pre-martelinho i post-martelinho:). Za pojawieniem si\u0119 tego kolorowego atrybutu stoi ciekawa historia. Na ulicy Rua do Para\u00edso znajdowa\u0142a si\u0119 niegdy\u015b fabryka zabawek \u2018\u2019Estrela do Para\u00edso\u2019\u2019, kt\u00f3rej za\u0142o\u017cycielem by\u0142 Manuel Antonio Boaventura, pochodz\u0105cy z Viana do Castelo. W tym\u017ce 1968 r. w\u0142a\u015bciciel fabryki zosta\u0142 poproszony przez grup\u0119 student\u00f3w o stworzenie ha\u0142a\u015bliwej zabawki na coroczn\u0105 studenck\u0105 fest\u0119 (tzw. Queima das Fitas, kolejne ciekawa tradycja, kt\u00f3ra zas\u0142uguje na osobny artyku\u0142). Inspiracj\u0105 do stworzenia zabawki by\u0142a solniczka i pieprzniczka, kt\u00f3ra zapad\u0142a w pami\u0119ci Boaventury. Tak powsta\u0142 martelinho, ma\u0142y piskliwy m\u0142oteczek. Studenci po swoich celebracjach, zabrali m\u0142oteczki na S\u00e3o Jo\u00e3o. Reszta jest ju\u017c histori\u0105. Dzi\u015b ka\u017cdy kto wybiera si\u0119 na S\u00e3o Jo\u00e3o obowi\u0105zkowo dzier\u017cy w r\u0119ce martelinho! Jest on bardzo wa\u017cnym atrybutem podczas imprezy! Tego dnia i nocy panuje og\u00f3lne przyzwolenie na zaczepianie si\u0119, subtelne uderzenia m\u0142oteczkiem w nieznajome g\u0142owy! Ten prowokuj\u0105cy gest jest powodem ogromu \u015bmiechu i zbli\u017ca ludzi do siebie. A ju\u017c najbardziej wczuwaj\u0105 si\u0119 w ten rytua\u0142 dzieciaki. Jest to te\u017c sprytny chwyt, by prze\u0142ama\u0107 lody i kogo\u015b zalotnie zaczepi\u0107. Wierzcie mi znam jedn\u0105 par\u0119, kt\u00f3ra pozna\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie podczas S\u00e3o Jo\u00e3o:) Manjerico To odmiana bazylii, kt\u00f3ra powinna by\u0107 zbierana rano, przed wschodem s\u0142o\u0144ca w dniu \u015bw Jana. Kto zerwie ro\u015blin\u0119 zgodnie ze zwyczajem powinien cieszy\u0107 si\u0119 z jej dobrotliwych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Manjerico zgodnie z przes\u0105dami ma da\u0107 dobre zdrowie, szcz\u0119\u015bcie, mi\u0142o\u015b\u0107 i zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie. Efekt\u00f3w mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119, gdy ro\u015blin\u0119 przyniesie si\u0119 do domu i b\u0119dzie nale\u017cycie piel\u0119gnowa\u0107. Aktualnie manjerico sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych symboli S\u00e3o Jo\u00e3o. S\u0142ynie z pi\u0119knego zapachu i wsz\u0119dzie go pe\u0142no. Co ciekawe, to ro\u015blinka niestety ma to do siebie, \u017ce po Sao Joao w moment wi\u0119dnie. O alho porro Kwiat poru zgodnie z przes\u0105dami powinien by\u0107 te\u017c zbierany przed wschodem s\u0142o\u0144ca. Niegdy\u015b umieszczany by\u0142 za frontowymi drzwiami i mia\u0142 za zadanie odp\u0119dza\u0107 z\u0142e duchy, chroni\u0105c rodzin\u0119 przez ca\u0142y rok. Ten atrybut o cuchn\u0105cym zapachu s\u0142u\u017cy\u0142 niegdy\u015b tak\u017ce do nawi\u0105zywania znajomo\u015bci. Zaczepianie p\u0142ci przeciwnej ga\u0142\u0105zk\u0105 sprzyja\u0142o nawi\u0105zywaniu nowych znajomo\u015bci w\u015br\u00f3d kawaler\u00f3w i panienek. To w\u0142a\u015bnie ten kwiat zast\u0119puj\u0105 dzi\u015b kolorowe m\u0142otki i niestety co raz rzadziej go wida\u0107 podczas festiwalu. As quadras Jednym ze stosunkowo nowszych zwyczaj\u00f3w jest pisanie kr\u00f3tkich wierszyk\u00f3w, limeryk\u00f3w o tematyce zwi\u0105zanej z Sao Joao. Te poetyckie potyczki kultywowane s\u0105 od 1929 r., kiedy to lokalna gazeta Jornal De Noticias zainicjowa\u0142a konkurs na najlepszy wierszyk. Pomys\u0142odawc\u0105 konkursu by\u0142 Alvaro Machado, kt\u00f3ry obserwuj\u0105c coroczn\u0105 parad\u0119 u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce tradycyjny \u015bpiewnik S\u00e3o Jo\u00e3o odchodzi\u0142 w zapomnienie. St\u0105d postanowi\u0142 zmobilizowa\u0107 Tripeiros i podkr\u0119ci\u0107 poetyck\u0105 \u017cy\u0142k\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Ta coroczna rywalizacja trwa po dzi\u015b. Laureaci konkursy i ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 publikowani s\u0105 w dzienniku nazajutrz po festiwalu. W t\u0105 radosn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 bawi\u0105 si\u0119 wszyscy, a wierszyki mo\u017cna dostrzec w ca\u0142ym mie\u015bcie. Szko\u0142y anga\u017cuj\u0105 w ten zwyczaj dzieci i m\u0142odzie\u017c. Bal\u00f5es de S\u00e3o Jo\u00e3o Cz\u0119\u015bci\u0105 tradycji jest tak\u017ce wypuszczanie papierowych lampion\u00f3w w noc festiwalu. Ten rytua\u0142 zwi\u0105zany jest z kultem s\u0142o\u0144ca i ognia. Ten zwyczaj wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie budzi sporo kontrowersji i sprzeciw\u00f3w, lecz nadal jest \u017cywy i kultywowany (mimo stwarzania zagro\u017cenia po\u017carowego). As cascatas Kolejn\u0105 z tradycji jest tworzenie tzw. Cascatas. S\u0105 to dos\u0142ownie kaskady, wodospady reprezentuj\u0105ce sceneri\u0119, w kt\u00f3rej woda odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119. Cascatas zazwyczaj odtwarzaj\u0105 typowe miejsce w Porto, w kt\u00f3rych gliniane figurki przedstawiaj\u0105 ludzi, zawody i zwierz\u0119ta. Z za\u0142o\u017cenia przygotowany o\u0142tarz przedstawia scenk\u0119 rodzajow\u0105 z czas\u00f3w \u017cniw i wyra\u017ca wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za obfito\u015b\u0107 \u017cycia. Mawia si\u0119, \u017ce Fonta\u00ednhas (dzielnica Porto) sta\u0142a si\u0119 obowi\u0105zkowym punktem imprezy podczas festiwalu, kiedy to w 1869 r. mieszkaniec zbudowa\u0142 widowiskow\u0105 Cascata, oferuj\u0105c ma\u0142e cafezinho, tym kt\u00f3rzy przyjd\u0105 je zobaczy\u0107. Ja w tym roku zobaczy\u0142am cascata po raz pierwszy i by\u0142o to w\u0142a\u015bnie na festynie ko\u0142o Ponte de Infante. Co wi\u0119cej, do tradyjnych symboli nale\u017cy tak\u017ce jak koniczyna (pt. trevo), karczochy (pt. alcachofra), go\u017adzik (pt. cravo), erva-da-fortuna itd., kt\u00f3re maj\u0105 dzia\u0142a\u0107 niczym talizmany przynosz\u0105ce szcz\u0119\u015bcie, mi\u0142o\u015b\u0107 i og\u00f3lny dobrostan:) Nie pozostaje mi nic innego jak \u017cyczy\u0107 Wam Bom S\u00e3o Jo\u00e3o ! Moje rady na S\u00e3o Jo\u00e3o ! Zarezerwuj nocleg z wyprzedzeniem! Ta noc jest naprawd\u0119 t\u0105 najbardziej wyczekiwan\u0105 w roku. Przemy\u015bl swoj\u0105 baz\u0119 noclegow\u0105, gdy\u017c tej nocy poruszanie si\u0119 po mie\u015bcie jest nieco utrudnione. Taktycznie podpowiadam \u015bcis\u0142e centrum. Ja wybra\u0142am nocleg w The Passenger Hostel na samej stacji Sao Bento. Sao Joao to bardzo d\u0142uga noc, nie warto wi\u0119c forsowa\u0107 si\u0119 za dnia! Zdrzemnij si\u0119, zbieraj si\u0142y, tak by starczy\u0142o zasob\u00f3w by wytrwa\u0107 do rana:) Nie planuj za du\u017co zwiedzania na ten dzie\u0144. Koniecznie zaopatrz si\u0119 w martelinho i daj si\u0119 ponie\u015b\u0107 tej randomowej zabawie:) Pij wy\u0142\u0105cznie lokalne piwo z p\u00f3\u0142nocy Portugalii – Superbock (nie wa\u017c si\u0119 zamawia\u0107 Sagres;p) Je\u015bli nie przepadasz za byciem w T\u0141UMIE, trzymaj si\u0119 z dala od Ribeiry. Najbardziej newralgiczn\u0105 kwesti\u0105 jest niedostatek toalet. Do pewnej godziny poratuj\u0105 Was knajpy i bary. St\u0105d te\u017c warto mie\u0107 kwater\u0119 w strategicznym miejscu. PS Troch\u0119 \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie przywioz\u0142am wi\u0119cej zdj\u0119\u0107 oddajacych klimat tego festiwalu. C\u00f3\u017c da\u0142am si\u0119 ponie\u0107 energii imprezy:) Nie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1444,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[39],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1424"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1424"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1475,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1424\/revisions\/1475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/20230625_123730-scaled.jpg\")
<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\nFestiwal wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Smaki S\u00e3o Jo\u00e3o <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\nO martelinho<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\nManjerico<\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n
O alho porro<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
As quadras<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\nBal\u00f5es de S\u00e3o Jo\u00e3o<\/h2>\n\n\n\n
As cascatas<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/li><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n