{"id":1820,"date":"2025-11-03T20:19:50","date_gmt":"2025-11-03T20:19:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/?p=1820"},"modified":"2025-11-03T20:36:49","modified_gmt":"2025-11-03T20:36:49","slug":"mongolia-wizyta-u-ludu-reniferow-tsaatan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/?p=1820","title":{"rendered":"Mongolia: wizyta u ludu renifer\u00f3w Tsaatan w sercu tajgi"},"content":{"rendered":"\n

To by\u0142 nasz g\u0142\u00f3wny cel wyprawy po Mongolii. W przeciwnym kierunku do ruchu turystycznego kr\u0119c\u0105cego si\u0119 po centralnej cz\u0119\u015bci kraju uda\u0142y\u015bmy si\u0119 na p\u00f3\u0142noc, do regionu Chubsugu\u0142<\/em>, na terenie kt\u00f3rego geograficznie rozpoczyna si\u0119 Syberia, a wraz z ni\u0105 dzika tajga. Na tych odleg\u0142ych, surowych ziemiach \u017cyje jedna z najmniejszych spo\u0142eczno\u015bci etnicznych na \u015bwiecie \u2013 Tsaatan. Nazwa dos\u0142ownie oznacza \u201eludzie renifer\u00f3w\u201d. To nomadzi, kt\u00f3rzy od pokole\u0144 mieszkaj\u0105 w tajdze, w tipi otoczonych stadami renifer\u00f3w. Naszym celem by\u0142o dotrze\u0107 do ich letniego obozu i pozna\u0107 codzienne \u017cycie ludu Tsaatan z bliska.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie renifer\u00f3w \u2013 Tsaatan<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Przodkowie tej niewielkiej grupy etnicznej pochodz\u0105 z ludu z Republiki Tuwy w Rosji. W czasie II wojny \u015bwiatowej, gdy Stalin si\u0142\u0105 werbowa\u0142 m\u0119\u017cczyzn do Armii Czerwonej, wiele rodzin ucieka\u0142o do Mongolii, nocami przekraczaj\u0105c granic\u0119 razem z reniferami i osiedlaj\u0105c si\u0119 na jej terytorium. Tak te\u017c granica podzieli\u0142a rody i klany.<\/p>\n\n\n\n

Odt\u0105d parali si\u0119 \u0142owiectwem i pasterstwem. Obecnie ca\u0142a populacja Tsaatan liczy oko\u0142o 200\u2013250 os\u00f3b (oko\u0142o 30 rodzin). Ludno\u015b\u0107 dzieli si\u0119 na dwa klany \u2013 jeden w\u0119druje po tajdze zachodniej, a drugi po tajdze wschodniej.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142eczno\u015b\u0107 ta prowadzi nomadyczny styl \u017cycia. Musz\u0105 stale si\u0119 przemieszcza\u0107 (kilka razy w roku), a ich \u017cycie podporz\u0105dkowane jest reniferom, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 zimna i po\u017cywienia. Dlatego te\u017c Tsaatanowie mieszkaj\u0105 w tipi (a dok\u0142adnie orts<\/em>). Tipi to prosta konstrukcja z drewnianych pali, na kt\u00f3re naci\u0105gni\u0119te jest p\u0142\u00f3tno. Na \u015brodku znajduje si\u0119 koza, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy do gotowania i ogrzewania.<\/p>\n\n\n\n

Tipi jest dla nich idealnym rozwi\u0105zaniem \u2013 w por\u00f3wnaniu z ger\u0105 jest l\u017cejsze w transporcie, a przy zmianie obozu zabierane s\u0105 tylko p\u0142\u00f3tna. Kiedy\u015b ludzie Tsaatan byli samowystarczalni. Las zapewnia\u0142 im wszystko. Od kilku lat polowania z psami zosta\u0142y zabronione i Tsaatan s\u0105 zale\u017cni od cywilizacji. Dzi\u015b za polowania gro\u017c\u0105 kary, z wi\u0119zieniem w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n\n\n\n

W ramach rekompensaty rz\u0105d wprowadzi\u0142 pieni\u0119\u017cne zapomogi, za kt\u00f3re mog\u0105 zaopatrzy\u0107 si\u0119 w jedzenie i ubrania. Wcze\u015bniej wypasali renifery, gdzie chcieli, jednak obecnie \u2013 po utworzeniu rezerwat\u00f3w przyrody \u2013 musz\u0105 si\u0119 dostosowa\u0107. Kiedy\u015b mieli wolno\u015b\u0107, polowali, przekraczali granice (ze wzgl\u0119du na ch\u00f3w wsobny, nawet podkradali renifery zza rosyjskiej granicy). Nie zmieni\u0142o si\u0119 jednak jedno \u2013 nigdy nie przestali by\u0107 pasterzami renifer\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dla ludzi Tsaatan renifery s\u0105 jak rodzina, ich rola w \u017cyciu jest ogromna. Ich byt zale\u017cy od rytmu \u017cycia renifer\u00f3w. Coroczne w\u0119dr\u00f3wki podyktowane s\u0105 zmieniaj\u0105cymi si\u0119 potrzebami zwierz\u0105t. Daj\u0105 im mleko, s\u0142u\u017c\u0105 jako \u015brodek transportu, s\u0105 te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 szama\u0144skich rytua\u0142\u00f3w. Samiec renifera uniesie nawet 80 kg \u0142adunku. Ka\u017cda z rodzin ma swoje w\u0142asne stado, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego ma swojego ulubionego, wybranego renifera, kt\u00f3ry bierze udzia\u0142 w rytua\u0142ach i jest okadzany przed d\u0142ug\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tsaatan pij\u0105 g\u0142\u00f3wnie mleko renifer\u00f3w (tylko latem), wyrabiaj\u0105 te\u017c swoje produkty mleczne (sery, mas\u0142o), d\u017cemy z owoc\u00f3w le\u015bnych. Jedz\u0105 kupne mi\u0119so (krowie lub baranie), nigdy nie zabijaj\u0105 renifer\u00f3w na mi\u0119so. Bez wyj\u0105tku dzieci obowi\u0105zuje edukacja, dlatego gdy zaczyna si\u0119 szko\u0142a, matki z dzie\u0107mi przebywaj\u0105 w wiosce Tsagaan-Nuur<\/em>. M\u0119\u017cczy\u017ani za\u015b pozostaj\u0105 w tajdze z reniferami przez ca\u0142\u0105 zim\u0119, co par\u0119 tygodni schodz\u0105c do wioski.<\/p>\n\n\n\n