Wsp\u00f3lna historia dw\u00f3ch narod\u00f3w – Polskiego i \u017bydowskiego, przez wiele lat \u017cyj\u0105cych obok siebie, bolesne karty historii, po dzi\u015b niezabli\u017anione rany i wci\u0105\u017c tocz\u0105ce si\u0119 konflikty i napi\u0119cia. Ponadto, nieustaj\u0105cy od lat konflikt z Palestyn\u0105. Nie b\u0119d\u0105c ekspertk\u0105 od stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, mog\u0119 przyzna\u0107, \u017ce te na Bliskim Wschodem nie nale\u017c\u0105 do \u0142atwych i pokojowych. Sytuacja w Strefie Gazy i nieschodz\u0105cy widok rakiet tam wystrzeliwanych transmitowany przez portale newsowe, tak\u017ce nie uspokaja (cho\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to jednak zdj\u0119cia z teren\u00f3w Autonomii Palesty\u0144skiej). Ciekawo\u015b\u0107 i ch\u0119\u0107 zobaczenia Izraela kie\u0142kowa\u0142a w g\u0142owie mimo to!<\/p>\n\n\n\n
Gdy wyjazd by\u0142 rozpatrywany w kategoriach na serio, pierwsze my\u015bli przebiegaj\u0105ce w g\u0142owie, to by\u0142a m.in. wizja le\u017cenia na pla\u017cy z widokiem wystrzeliwanych rakiet i przelatuj\u0105cych my\u015bliwc\u00f3w ze Strefy Gazy. Jednak to mieszkaj\u0105cy tam nar\u00f3d z bogat\u0105, wieloletni\u0105 tradycj\u0105 i kultur\u0105, przyci\u0105ga do siebie. To w\u0142a\u015bnie kultura i dziedzictwo, miejsca kultu trzech najwi\u0119kszych religii \u015bwiata tj. chrze\u015bcija\u0144stwa, judaizmu i islamu, przyci\u0105gaj\u0105 pielgrzym\u00f3w i miliony turyst\u00f3w do Izraela.<\/p>\n\n\n\n Oswoili\u015bmy obawy, zapoznali\u015bmy si\u0119 z informacj\u0105 z MSZ i oczywi\u015bcie, tak jak zawsze \u015bledzili\u015bmy wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce do ostatniego dnia przed podr\u00f3\u017c\u0105. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, wyruszyli\u015bmy w bardzo ciekawym momencie relacji polsko-izraelskich. Polecieli\u015bmy w kwietniu 2018 r., \u015bwie\u017co po nowelizacji ustawy IPN. Bardzo szybko mogli\u015bmy do\u015bwiadczy\u0107 i pozna\u0107 stosunek Izraelczyk\u00f3w do ca\u0142ej tej sytuacji. Co wi\u0119cej, w momencie pisania tej relacji, jest kilka dni po ostatnim ataku na linii Palestyna-Izrael.<\/p>\n\n\n\n Bezpiecze\u0144stwo<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mieli\u015bmy to na uwadze, \u017ce wspomniane konflikty i napi\u0119cia, w kt\u00f3re zaanga\u017cowany jest Izrael, powoduj\u0105 istnienie sta\u0142ego zagro\u017cenia, w tym r\u00f3wnie\u017c terroryzmu. MSZ w swoich oficjalnych ostrze\u017ceniach i komunikatach dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych, jednoznacznie ostrzega i odradza zapuszczanie si\u0119 w rejony Strefy Gazy oraz teren\u00f3w przygranicznych z Libanem i Syri\u0105 (granice z tymi krajami pozostaj\u0105 pod szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0105) oraz wskazuje jeszcze kilka miejsc o podwy\u017cszonym zagro\u017ceniu. Miejsca w kt\u00f3rych, na pewno nie zaszkodzi by\u0107 szczeg\u00f3lnie ostro\u017cnym, to aglomeracje miejskie, takie jak Tel Awiw czy Jerozolima (z naciskiem na Stare Miasto). Na terenie du\u017cych obiekt\u00f3w, takich jak np. dworzec autobusowy, czeka\u0142a nas rutynowa kontrola bezpiecze\u0144stwa (taka jak na lotnisku) na wej\u015bciu. <\/p>\n\n\n\n Ze swojego do\u015bwiadczenia, mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce ja czu\u0142am si\u0119 w Izraelu komfortowo i bezpiecznie, mimo \u015bwiadomo\u015bci ile si\u0119 dzieje w tym rejonie. Nie bez znaczenia by\u0142o to, \u017ce podr\u00f3\u017cowa\u0142am ze swoim m\u0119\u017cczyzn\u0105, co zawsze zwi\u0119ksza poczucie bezpiecze\u0144stwa. Jednak\u017ce mieli\u015bmy dwie \u201ccieplejsze\u201d sytuacje, kt\u00f3re przyprawi\u0142y nas o dr\u017cenia. Jedna z nich mia\u0142a miejsce w Tel Awiwie w drodze na dworzec. Udali\u015bmy si\u0119 tam wieczorem na nogach prosto z hostelu, by z\u0142apa\u0107 autobus do Jerozolimy. Im bli\u017cej byli\u015bmy dworca, zaczyna\u0142o si\u0119 coraz bardziej niefajnie. Z ka\u017cdej strony wida\u0107 by\u0142o coraz wi\u0119cej b\u0142\u0105dz\u0105cych oczu os\u00f3b uzale\u017cnionych b\u0105d\u017a bezdomnych, o nieznanych intencjach, siedz\u0105cych na chodnikach, w r\u00f3\u017cnych zau\u0142kach. Dawid z\u0142apa\u0142 mnie mocno za r\u0119k\u0119 i wnet przyspieszyli\u015bmy kroku, by jak najszybciej wydosta\u0107 si\u0119 z tych szemranych ulic. Stara\u0142am si\u0119 nie rozgl\u0105da\u0107 na boki i unika\u0107 kontaktu wzrokowego. To by\u0142 jedyny moment, gdy czu\u0142am dusz\u0119 na ramieniu, a emocje jakie mi towarzyszy\u0142y pami\u0119tam po dzi\u015b. Nigdy w \u017cyciu nie przeszliby\u015bmy tamt\u0119dy jeszcze raz. Z perspektywy czasu, dzi\u015b na pewno nie zrobiliby\u015bmy tego b\u0142\u0119du i po prostu pojechali taks\u00f3wk\u0105, zaoszcz\u0119dzaj\u0105c sobie niepotrzebnego podwy\u017cszenia ci\u015bnienia we krwi. Drugi incydent mia\u0142 miejsce w Jerozolimie na przystanku komunikacji miejskiej. Dawid pobieg\u0142 po bilety i zostawi\u0142 mnie na chwil\u0119 sam\u0105. Kr\u00f3tki moment i sta\u0142am si\u0119 ofiar\u0105 niesmacznych zaczepek miejscowego. Po tej sytuacji, zacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107 na ile komfortowo bym si\u0119 czu\u0142a podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Izraelu w pojedynk\u0119. Spotykali\u015bmy wiele kobiet czy grup dziewcz\u0105t w hostelu. Mia\u0142am okazj\u0119 podpyta\u0107 kilka z nich o ich odczucia odno\u015bnie poczucia bezpiecze\u0144stwa. \u017badna z nich nie mia\u0142a przykrych incydent\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Kolejnym miejscem, kt\u00f3re pr\u0119dko opuszczali\u015bmy z zachodem s\u0142o\u0144ca by\u0142o Stare Miasto w Jerozolimie. Nie trzeba tego wiedzie\u0107, cz\u0142owiek intuicyjnie wyczuwa, \u017ce czas si\u0119 zawija\u0107. Gdy zaczyna zmierzcha\u0107, \u017co\u0142nierze zaczynaj\u0105 odcina\u0107 kolejne uliczki i nie \u0142atwo by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do kt\u00f3rejkolwiek z bram (wi\u0119cej opowiem w kolejnym wpisie). <\/p>\n\n\n\n Wiza – wjazd i pobyt<\/strong><\/p>\n\n\n\n Polska i Izrael zawar\u0142y umow\u0119 o ruchu bezwizowym dla obywateli polskich legitymuj\u0105cych si\u0119 wa\u017cnym paszportem (przez co najmniej 6 miesi\u0119cy). Mo\u017cna wi\u0119c wje\u017cd\u017ca\u0107 i przebywa\u0107 w kraju przez 90 dni (czasem okres pobytu mo\u017ce zosta\u0107 ograniczony np. do 1 miesi\u0105ca). Co wa\u017cne, przy wje\u017adzie do Izraela paszporty obcych nacji nie s\u0105 stemplowane (kolekcjonerzy piecz\u0105tek, niestety nie tym razem), jak doczyta\u0142am, wyj\u0105tkiem jest podobno przej\u015bcie graniczne w Erez, czyli ze Stref\u0105 Gazy. Otrzymali\u015bmy wi\u0119c zezwolenie na wjazd na osobnym kartoniku, w postaci oddzielnego biletu w kolorze niebieskim, z wyszczeg\u00f3lnionym czasem pobytu. Tego bileciku trzeba strzec jak oka w g\u0142owie, poniewa\u017c nale\u017cy go okaza\u0107 przy wyje\u017adzie z kraju. Tylko nadmieni\u0119, \u017ce wjazd bezwizowy do Izraela ograniczony jest wy\u0142\u0105cznie do cel\u00f3w turystycznych.<\/p>\n\n\n\n Byli\u015bmy przygotowani na to, \u017ce zar\u00f3wno przy wje\u017adzie, jak i wyje\u017adzie z Izraela, nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 kontrolnej rozmowy przeprowadzanej przez s\u0142u\u017cby graniczne. W praktyce, wkalkulowali\u015bmy to w czas i przybyli\u015bmy z wi\u0119kszym zapasem na lotnisko (ok. 3 godziny). Tak jak czytali\u015bmy przed podr\u00f3\u017c\u0105, pytania mog\u0105 by\u0107 dosy\u0107 dociekliwie. Pozosta\u0142o nam tylko uzbroi\u0107 si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107 i spokojnie odpowiada\u0107 na pytania. Z zasady powinny one dotyczy\u0107 charakteru podr\u00f3\u017cy, miejsca zakwaterowania itp. C\u00f3\u017c nam zdarzy\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno te oczekiwane pytania, jak i o dziwo bardziej osobiste np. czy mieszkamy razem w Polsce. Po przylocie wywiad poszed\u0142 g\u0142adko i sprawnie. Przy wyje\u017adzie czeka\u0142a nas podobna rozmowa. Jednak w drodze powrotnej mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce urz\u0119dnik by\u0142 bardziej skupiony i dociekliwy. Przy wylocie odbywali\u015bmy te\u017c dok\u0142adn\u0105 kontrol\u0119 baga\u017cu (nigdzie jeszcze mi tak skrupulatnie nie skontrolowano plecaka). Na lot powrotny radz\u0119 stawi\u0107 si\u0119 ze sporym zapasem czasu na lotnisku.<\/p>\n\n\n\n Kiedy lecie\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z czyst\u0105 premedytacj\u0105, na okres podr\u00f3\u017cy wybrali\u015bmy kwiecie\u0144. By\u0142 to pod wieloma wzgl\u0119dami odpowiedni czas na t\u0119 destynacj\u0119. S\u0142upki rt\u0119ci si\u0119ga\u0142y dwudziestu kilku stopni. By\u0142o nale\u017cycie ciep\u0142o, by wygrza\u0107 si\u0119 po zimowych miesi\u0105cach i zazna\u0107 troch\u0119 pla\u017cowania (w\u0142\u0105cznie z k\u0105piel\u0105 w Morzu \u015ar\u00f3dziemnym). Nie doskwiera\u0142 nam \u017car ani upa\u0142. Jedynie nad Morzem Martwym, wi\u0119c na pustyni, odczuli\u015bmy troch\u0119 \u017caru z nieba. Pora wiosenna ma te\u017c ten atut, \u017ce jak na tamte klimaty, zieleni si\u0119 i kwitnie woko\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Ubezpieczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jestem totaln\u0105 zwolenniczk\u0105 ubezpieczania si\u0119 przed ka\u017cd\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 i jest to dla mnie tak oczywiste, jak to, \u017ce bu\u0142ka zawsze spada mas\u0142em do do\u0142u (przyjdzie czas na szersz\u0105 wypowied\u017a w tym temacie). Je\u015bli chodzi o Izrael, tym bardziej zach\u0119cam do wykupienia przynajmniej podstawowej polisy ubezpieczenia podr\u00f3\u017cnego, ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce us\u0142ugi medyczne s\u0105 tam bardzo drogie (przyk\u0142adowo cena wizyty lekarskiej to oko\u0142o 200 USD).<\/p>\n\n\n\n Co zabra\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jad\u0105c do Izraela, kraju o \u015br\u00f3dziemnomorskim klimacie, kwestia pakowania nie przyprawi\u0142a mnie o zawr\u00f3t g\u0142owy i szczeg\u00f3lne dylematy. Opr\u00f3cz nakrycia g\u0142owy i kremu z filtrem nie zaprz\u0105ta\u0142am sobie tym g\u0142owy. Wa\u017cne jest jednak, by zabra\u0107 ze sob\u0105 odpowiedni ubi\u00f3r do zwiedzania obiekt\u00f3w sakralnych, a mam tu na my\u015bli g\u0142\u00f3wnie Stare Miasto w Jerozolimie i znajduj\u0105ce si\u0119 tam obiekty. Jerozolima sama w sobie wydaje si\u0119 by\u0107 miastem bardziej konserwatywnym. Przemieszczaj\u0105c si\u0119 z Tel Awiwu do Jerozolimy, da si\u0119 to bardzo odczu\u0107. Kobiety wst\u0119puj\u0105c na teren Starego Miasta powinny mie\u0107 taki str\u00f3j, by mie\u0107 zakryte ramiona, dekolt (wydaje si\u0119 by\u0107 oczywiste), nogi, czyli og\u00f3\u0142em m\u00f3wi\u0105c zakrywamy kobiece kszta\u0142ty. D\u0142ugie sp\u00f3dnice, chusty, koszule z d\u0142ugim r\u0119kawem z pewno\u015bci\u0105 zdadz\u0105 egzamin. Dorzuci\u0142am, wi\u0119c tylko do plecaka, chust\u0119, kt\u00f3ra ma wielorakie zastosowania i zawsze si\u0119 przydaje oraz d\u0142ug\u0105 sukienk\u0119 (tzw. maxi). Chcia\u0142am uszanowa\u0107 ich religie i obyczaje, dzi\u0119ki czemu czu\u0142am si\u0119 tam komfortowo i wtopi\u0142am si\u0119 w miejscowych. Dawid zabra\u0142 koszul\u0119 z d\u0142ugim r\u0119kawem oraz d\u0142ugie spodnie turystyczne z odpinanymi nogawkami, dzi\u0119ki czemu raz dwa by\u0142 zawsze przygotowany do przebywania w miejscach kultu w Jerozolimie. Dostosowuj\u0105c sw\u00f3j str\u00f3j do ich norm i obyczaj\u00f3w, na pewno zyskamy aprobat\u0119 Izraelczyk\u00f3w. Zawsze trzymam si\u0119 zasady, je\u015bli wszed\u0142e\u015b mi\u0119dzy wrony, trzeba kraka\u0107 tak jak one (w podr\u00f3\u017cy dzia\u0142a zawsze). Nie dostosowuj\u0105c si\u0119 do norm dotycz\u0105cych ubioru i epatuj\u0105c odkrytym cia\u0142em, mo\u017cemy si\u0119 narazi\u0107 na na niepotrzebne i nieprzyjemne komentarze ze strony Izraelczyk\u00f3w. Bardziej odkryte stroje spakowali\u015bmy na Tel Awiw (tam wreszcie wjecha\u0142a letnia sukienka).<\/p>\n\n\n\n Pieni\u0105dze<\/strong><\/p>\n\n\n\n Walut\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w Izraelu s\u0105 szekle (1 NIS = 100 agorot). Nie mieli\u015bmy najmniejszych problem\u00f3w z kupnem szekli w Warszawie. W kilku kantorach, w kt\u00f3rych byli\u015bmy dostali\u015bmy je od r\u0119ki i by\u0142y dost\u0119pne w du\u017cych ilo\u015bciach. Je\u015bli decydujemy si\u0119 wymieni\u0107 walut\u0119 na miejscu, sugerowa\u0142abym zabranie dolar\u00f3w ameryka\u0144skich b\u0105d\u017a euro. Na tym wyje\u017adzie polegali\u015bmy na got\u00f3wce, z kart p\u0142atniczych nie korzystali\u015bmy wcale.<\/p>\n\n\n\n Szok kulturowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n Co\u015b z czym musieli\u015bmy si\u0119 oswoi\u0107 i co rzuci\u0142o si\u0119 w oczy zaraz po przylocie, to by\u0142a wsz\u0119dobylska obecno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy z d\u0142ug\u0105 broni\u0105 patroluj\u0105cych tereny miejskie. Kolejnym szokiem by\u0142 fakt, \u017ce ci wojskowi to m\u0142odzie\u017c w wieku kilkunastu lat, zar\u00f3wno ch\u0142opaki, jak i dziewczyny. Patrole by\u0142y niemal na ka\u017cdym kroku. W komunikacji miejskiej przy ka\u017cdym z wej\u015b\u0107 do autobusu czy tramwaju sta\u0142 \u017co\u0142nierz z d\u0142ug\u0105 automatyczn\u0105 broni\u0105. Pierwszego dnia, ja, kt\u00f3ra nigdy nie dotyka\u0142a jakiejkolwiek broni, nagle widzia\u0142am d\u0142ugo automatyczn\u0105 bro\u0144 na niemal ka\u017cdym rogu. Stoj\u0105c w tramwaju nie dowierza\u0142am, jak inni wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerowie stoj\u0105 obok \u017co\u0142nierzy i bro\u0144 praktycznie ociera si\u0119 o ich uda, a oni nawet nie mrugn\u0119li okiem. My robimy wielkie oczy, a tymczasem dla Izraelczyk\u00f3w to codzienno\u015b\u0107 i nikogo to nie dziwi. Uzbrojeni \u017co\u0142nierze w autobusie czy na bazarze to chleb powszedni. Wieczorem spotykali\u015bmy wojskowych nawet na bazarze, kt\u00f3ry zmienia\u0142 swoje kramiki w ma\u0142e bary i stawa\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 towarzyskich. Wok\u00f3\u0142 stolik\u00f3w ze \u015bmiej\u0105cymi si\u0119 Izraelczykami popijaj\u0105cymi zimne piwo, przechadzali si\u0119 ju\u017c po cywilu m\u0142odzi \u017co\u0142nierze oczywi\u015bcie z dyndaj\u0105cym ka\u0142asznikowem przepasanym przy boku.<\/p>\n\n\n\n Izraelczycy pomimo konfliktu trwaj\u0105cego od pokole\u0144, pr\u00f3buj\u0105 \u017cy\u0107 normalnie jak na tamte warunki, mi\u0119dzy jedn\u0105 eskalacj\u0105 przemocy a drug\u0105. Co wi\u0119cej, Izrael to kraj, kt\u00f3ry k\u0142adzie du\u017cy nacisk na armi\u0119 (izraelskie si\u0142y zbrojne znane s\u0105 pod skr\u00f3tem CaHaL), ka\u017cdy obywatel zobowi\u0105zany jest do odbycia przeszkolenie wojskowego po 18 roku \u017cycia. Za mundurem wszyscy tam wi\u0119c sznurem. Kobiety musz\u0105 odby\u0107 2-letni\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119, a m\u0119\u017cczy\u017ani 3-letni\u0105. Dopiero po uko\u0144czeniu przeszkolenia, m\u0142odzi ludzie mog\u0105 podj\u0105\u0107 studia. <\/p>\n\n\n\n Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce na pocz\u0105tku widok \u017co\u0142nierzy i broni czaj\u0105cej si\u0119 z ka\u017cdej strony mnie troch\u0119 przera\u017ca\u0142. Potrzebowa\u0142am kilku dni, by si\u0119 z t\u0105 ich militarn\u0105 codzienno\u015bci\u0105 zmierzy\u0107 i oswoi\u0107. W 4-tym dniu, czu\u0142am si\u0119 ju\u017c tym kompletnie w porz\u0105dku. Ba, by\u0142am wr\u0119cz im wdzi\u0119czna i widok \u017co\u0142nierzy mnie nawet uspokaja\u0142, bo mia\u0142am poczucie, \u017ce oni dbaj\u0105 o nasze bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n Informacje praktyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nasz przylot do Tel Awiwu wypad\u0142 w pi\u0105tek. Szczerze dopiero po fakcie kupienie bilet\u00f3w, zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce przylecimy ciut przed samym pocz\u0105tkiem Szabatu. Od razu o zgrozo, przed oczami wizja, jak przedostaniemy si\u0119 z lotniska Ben Guriona do centrum, do naszego hostelu. <\/p>\n\n\n\n W okresie Szabatu, czyli pocz\u0105wszy od zachodu s\u0142o\u0144ca w pi\u0105tek do sobotniego zachodu s\u0142o\u0144ca, komunikacja miejska zasadniczo jest bardzo ograniczona (wyj\u0105tkiem jest Hajfa, zamieszkiwana zar\u00f3wno przez ludno\u015b\u0107 izraelsko-arabsk\u0105), pozamykane s\u0105 te\u017c w wi\u0119kszo\u015bci wszelkie instytucje, banki i sklepy. To nie znaczy jednak, \u017ce transport ustaje kompletnie. W dzie\u0144 naszego przylotu akurat nie kursowa\u0142y poci\u0105gi z lotniska, ale powodem tego by\u0142y po prostu problemy techniczne, o czym zostali\u015bmy poinformowani przez obs\u0142ug\u0119 lotniska. Uruchomiono w zamian komunikacj\u0119 zast\u0119pcz\u0105 w postaci (uwaga darmowych) autobus\u00f3w. Bez problemu dotarli\u015bmy do naszego hostelu.<\/p>\n\n\n\n Obyczaje<\/strong><\/p>\n\n\n\n Izrael to kraj wielu religii, cho\u0107 jest jedynym pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym religi\u0105 ca\u0142kowicie dominuj\u0105c\u0105 jest judaizm. Zapuszczaj\u0105c si\u0119 w okolice zamieszkiwane przez orotodoksyjnych czy ultraortodoksyjnych wyznawc\u00f3w judaizmu, czyli np. Mea Shearim <\/em>w Jerozolimie, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o skromnym ubiorze. Obcy winien si\u0119 dostosowa\u0107, by nie by\u0107 wybrykiem w otoczeniu. Ortodoksyjni wyznawcy judaizmu przyk\u0142adaj\u0105 do tego ogromn\u0105 wag\u0119. Niestety nie uda\u0142o nam si\u0119 sprawdzi\u0107 tego na w\u0142asnej sk\u00f3rze, cho\u0107 nasza kwatera w Jerozolimie niemal graniczy\u0142a z tym dystryktem.<\/p>\n\n\n\n Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Izrael jest mocno odmienny kulturowo od Europy, co uwa\u017cam za jego niepodwa\u017calny atut. Warto si\u0119 na to przygotowa\u0107, cho\u0107 jak pisz\u0119 Ela Sidi w swojej ksi\u0105\u017cce, nawet mimo wielu lat sp\u0119dzonych w Izraelu, oswojenie z nim nie jest takie proste.<\/p>\n\n\n\n Przydatna lektura przed podr\u00f3\u017c\u0105, z kt\u00f3rej korzysta\u0142am:<\/p>\n\n\n\n Dlaczego wybra\u0142am w\u0142a\u015bnie ten? Potrzebowa\u0142am konkretnych, aktualnych informacji na 4-dniowy wyjazd, co wa\u017cne w wersji kieszonkowej, a nie wielkiego tomiszcza. St\u0105d po\u015br\u00f3d wielu dost\u0119pnych publikacji, wybra\u0142amTravelbook z wydawnictwa Bezdro\u017ca, kt\u00f3ry spe\u0142nia\u0142 wszystkie moje oczekiwania i po raz kolejny mnie nie zwi\u00f3d\u0142.<\/p>\n\n\n\n Szuka\u0142am pozycji, dzi\u0119ki kt\u00f3rej dowiedzia\u0142abym si\u0119 wi\u0119cej o zwyczajach, kulturze i przyswoi\u0142a wiele termin\u00f3w judaizmu (gojka, kibuce, Kneset i inne terminy i nazwy w\u0142asne). Autorka pokazuje Izrael z perspektywy swojej emigracji. Z humorem opisuje dylematy, t\u0142umaczy panuj\u0105ce zwyczaje i nakazy. W w\u0105tki zgrabnie przeplecione s\u0105 istotne wydarzenia historyczne i polityczne (jak chocia\u017cby marzec 68\u2019). Lektura, tej dosy\u0107 opas\u0142ej ksi\u0105\u017cki, pozwoli\u0142a mi zbli\u017cy\u0107 si\u0119 i postara\u0107 zrozumie\u0107 \u015bwiat judaizmu i pa\u0144stwa Izrael, oraz poczu\u0107 si\u0119 troch\u0119 mniej ignoranti ni\u017c by\u0142am. Polecam przed wyjazdem!<\/p>\n\n\n\n B\u0105d\u017acie cierpliwi, niebawem relacje z poszczeg\u00f3lnych miast, kt\u00f3re odwiedzili\u015bmy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kraj tu\u0142aczy z ca\u0142ego \u015bwiata, li\u017c\u0105cy rany sprzed ponad p\u00f3\u0142 wieku. Szczyc\u0105cy si\u0119 najsilniejsz\u0105 armi\u0105 \u015bwiata, znakomitym wywiadem (Mossad) i obowi\u0105zkow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 wojskow\u0105 bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107. Kraj rz\u0105dzony przez genera\u0142\u00f3w w stanie spoczynku, a w przesz\u0142o\u015bci m.in. przez charyzmatyczn\u0105 kobiet\u0119, jak\u0105 by\u0142a premier Izraela, Golda Meir (znakomity jej portret do przeczytania w WO (http:\/\/www.wysokieobcasy.pl\/wysokie-obcasy\/7,53662,24236816,golda-meir-ona-rzadzila-izraelem.html). Nar\u00f3d pisz\u0105cy w kierunku przeciwnym do pozosta\u0142ych j\u0119zyk\u00f3w \u015bwiata. Ma\u0142y kraj (acz naszpikowany miejscami do zobaczenia) z kr\u00f3tk\u0105 histori\u0105, aczkolwiek bardzo burzliw\u0105. Kraj, kt\u00f3ry nie z ka\u017cdym si\u0119 ch\u0119tnie spoufala. Wsp\u00f3lna historia dw\u00f3ch narod\u00f3w – Polskiego i \u017bydowskiego, przez wiele lat \u017cyj\u0105cych obok siebie, bolesne karty historii, po dzi\u015b niezabli\u017anione rany i wci\u0105\u017c tocz\u0105ce si\u0119 konflikty i napi\u0119cia. Ponadto, nieustaj\u0105cy od lat konflikt z Palestyn\u0105. Nie b\u0119d\u0105c ekspertk\u0105 od stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, mog\u0119 przyzna\u0107, \u017ce te na Bliskim Wschodem nie nale\u017c\u0105 do \u0142atwych i pokojowych. Sytuacja w Strefie Gazy i nieschodz\u0105cy widok rakiet tam wystrzeliwanych transmitowany przez portale newsowe, tak\u017ce nie uspokaja (cho\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to jednak zdj\u0119cia z teren\u00f3w Autonomii Palesty\u0144skiej). Ciekawo\u015b\u0107 i ch\u0119\u0107 zobaczenia Izraela kie\u0142kowa\u0142a w g\u0142owie mimo to! Gdy wyjazd by\u0142 rozpatrywany w kategoriach na serio, pierwsze my\u015bli przebiegaj\u0105ce w g\u0142owie, to by\u0142a m.in. wizja le\u017cenia na pla\u017cy z widokiem wystrzeliwanych rakiet i przelatuj\u0105cych my\u015bliwc\u00f3w ze Strefy Gazy. Jednak to mieszkaj\u0105cy tam nar\u00f3d z bogat\u0105, wieloletni\u0105 tradycj\u0105 i kultur\u0105, przyci\u0105ga do siebie. To w\u0142a\u015bnie kultura i dziedzictwo, miejsca kultu trzech najwi\u0119kszych religii \u015bwiata tj. chrze\u015bcija\u0144stwa, judaizmu i islamu, przyci\u0105gaj\u0105 pielgrzym\u00f3w i miliony turyst\u00f3w do Izraela. Oswoili\u015bmy obawy, zapoznali\u015bmy si\u0119 z informacj\u0105 z MSZ i oczywi\u015bcie, tak jak zawsze \u015bledzili\u015bmy wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce do ostatniego dnia przed podr\u00f3\u017c\u0105. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, wyruszyli\u015bmy w bardzo ciekawym momencie relacji polsko-izraelskich. Polecieli\u015bmy w kwietniu 2018 r., \u015bwie\u017co po nowelizacji ustawy IPN. Bardzo szybko mogli\u015bmy do\u015bwiadczy\u0107 i pozna\u0107 stosunek Izraelczyk\u00f3w do ca\u0142ej tej sytuacji. Co wi\u0119cej, w momencie pisania tej relacji, jest kilka dni po ostatnim ataku na linii Palestyna-Izrael. Bezpiecze\u0144stwo Mieli\u015bmy to na uwadze, \u017ce wspomniane konflikty i napi\u0119cia, w kt\u00f3re zaanga\u017cowany jest Izrael, powoduj\u0105 istnienie sta\u0142ego zagro\u017cenia, w tym r\u00f3wnie\u017c terroryzmu. MSZ w swoich oficjalnych ostrze\u017ceniach i komunikatach dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych, jednoznacznie ostrzega i odradza zapuszczanie si\u0119 w rejony Strefy Gazy oraz teren\u00f3w przygranicznych z Libanem i Syri\u0105 (granice z tymi krajami pozostaj\u0105 pod szczeg\u00f3ln\u0105 ochron\u0105) oraz wskazuje jeszcze kilka miejsc o podwy\u017cszonym zagro\u017ceniu. Miejsca w kt\u00f3rych, na pewno nie zaszkodzi by\u0107 szczeg\u00f3lnie ostro\u017cnym, to aglomeracje miejskie, takie jak Tel Awiw czy Jerozolima (z naciskiem na Stare Miasto). Na terenie du\u017cych obiekt\u00f3w, takich jak np. dworzec autobusowy, czeka\u0142a nas rutynowa kontrola bezpiecze\u0144stwa (taka jak na lotnisku) na wej\u015bciu. Ze swojego do\u015bwiadczenia, mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce ja czu\u0142am si\u0119 w Izraelu komfortowo i bezpiecznie, mimo \u015bwiadomo\u015bci ile si\u0119 dzieje w tym rejonie. Nie bez znaczenia by\u0142o to, \u017ce podr\u00f3\u017cowa\u0142am ze swoim m\u0119\u017cczyzn\u0105, co zawsze zwi\u0119ksza poczucie bezpiecze\u0144stwa. Jednak\u017ce mieli\u015bmy dwie \u201ccieplejsze\u201d sytuacje, kt\u00f3re przyprawi\u0142y nas o dr\u017cenia. Jedna z nich mia\u0142a miejsce w Tel Awiwie w drodze na dworzec. Udali\u015bmy si\u0119 tam wieczorem na nogach prosto z hostelu, by z\u0142apa\u0107 autobus do Jerozolimy. Im bli\u017cej byli\u015bmy dworca, zaczyna\u0142o si\u0119 coraz bardziej niefajnie. Z ka\u017cdej strony wida\u0107 by\u0142o coraz wi\u0119cej b\u0142\u0105dz\u0105cych oczu os\u00f3b uzale\u017cnionych b\u0105d\u017a bezdomnych, o nieznanych intencjach, siedz\u0105cych na chodnikach, w r\u00f3\u017cnych zau\u0142kach. Dawid z\u0142apa\u0142 mnie mocno za r\u0119k\u0119 i wnet przyspieszyli\u015bmy kroku, by jak najszybciej wydosta\u0107 si\u0119 z tych szemranych ulic. Stara\u0142am si\u0119 nie rozgl\u0105da\u0107 na boki i unika\u0107 kontaktu wzrokowego. To by\u0142 jedyny moment, gdy czu\u0142am dusz\u0119 na ramieniu, a emocje jakie mi towarzyszy\u0142y pami\u0119tam po dzi\u015b. Nigdy w \u017cyciu nie przeszliby\u015bmy tamt\u0119dy jeszcze raz. Z perspektywy czasu, dzi\u015b na pewno nie zrobiliby\u015bmy tego b\u0142\u0119du i po prostu pojechali taks\u00f3wk\u0105, zaoszcz\u0119dzaj\u0105c sobie niepotrzebnego podwy\u017cszenia ci\u015bnienia we krwi. Drugi incydent mia\u0142 miejsce w Jerozolimie na przystanku komunikacji miejskiej. Dawid pobieg\u0142 po bilety i zostawi\u0142 mnie na chwil\u0119 sam\u0105. Kr\u00f3tki moment i sta\u0142am si\u0119 ofiar\u0105 niesmacznych zaczepek miejscowego. Po tej sytuacji, zacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107 na ile komfortowo bym si\u0119 czu\u0142a podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Izraelu w pojedynk\u0119. Spotykali\u015bmy wiele kobiet czy grup dziewcz\u0105t w hostelu. Mia\u0142am okazj\u0119 podpyta\u0107 kilka z nich o ich odczucia odno\u015bnie poczucia bezpiecze\u0144stwa. \u017badna z nich nie mia\u0142a przykrych incydent\u00f3w. Kolejnym miejscem, kt\u00f3re pr\u0119dko opuszczali\u015bmy z zachodem s\u0142o\u0144ca by\u0142o Stare Miasto w Jerozolimie. Nie trzeba tego wiedzie\u0107, cz\u0142owiek intuicyjnie wyczuwa, \u017ce czas si\u0119 zawija\u0107. Gdy zaczyna zmierzcha\u0107, \u017co\u0142nierze zaczynaj\u0105 odcina\u0107 kolejne uliczki i nie \u0142atwo by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do kt\u00f3rejkolwiek z bram (wi\u0119cej opowiem w kolejnym wpisie). Wiza – wjazd i pobyt Polska i Izrael zawar\u0142y umow\u0119 o ruchu bezwizowym dla obywateli polskich legitymuj\u0105cych si\u0119 wa\u017cnym paszportem (przez co najmniej 6 miesi\u0119cy). Mo\u017cna wi\u0119c wje\u017cd\u017ca\u0107 i przebywa\u0107 w kraju przez 90 dni (czasem okres pobytu mo\u017ce zosta\u0107 ograniczony np. do 1 miesi\u0105ca). Co wa\u017cne, przy wje\u017adzie do Izraela paszporty obcych nacji nie s\u0105 stemplowane (kolekcjonerzy piecz\u0105tek, niestety nie tym razem), jak doczyta\u0142am, wyj\u0105tkiem jest podobno przej\u015bcie graniczne w Erez, czyli ze Stref\u0105 Gazy. Otrzymali\u015bmy wi\u0119c zezwolenie na wjazd na osobnym kartoniku, w postaci oddzielnego biletu w kolorze niebieskim, z wyszczeg\u00f3lnionym czasem pobytu. Tego bileciku trzeba strzec jak oka w g\u0142owie, poniewa\u017c nale\u017cy go okaza\u0107 przy wyje\u017adzie z kraju. Tylko nadmieni\u0119, \u017ce wjazd bezwizowy do Izraela ograniczony jest wy\u0142\u0105cznie do cel\u00f3w turystycznych. Byli\u015bmy przygotowani na to, \u017ce zar\u00f3wno przy wje\u017adzie, jak i wyje\u017adzie z Izraela, nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 kontrolnej rozmowy przeprowadzanej przez s\u0142u\u017cby graniczne. W praktyce, wkalkulowali\u015bmy to w czas i przybyli\u015bmy z wi\u0119kszym zapasem na lotnisko (ok. 3 godziny). Tak jak czytali\u015bmy przed podr\u00f3\u017c\u0105, pytania mog\u0105 by\u0107 dosy\u0107 dociekliwie. Pozosta\u0142o nam tylko uzbroi\u0107 si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107 i spokojnie odpowiada\u0107 na pytania. Z zasady powinny one dotyczy\u0107 charakteru podr\u00f3\u017cy, miejsca zakwaterowania itp. C\u00f3\u017c nam zdarzy\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno te oczekiwane pytania, jak i o dziwo bardziej osobiste np. czy mieszkamy razem w Polsce. Po przylocie wywiad poszed\u0142 g\u0142adko i sprawnie. Przy wyje\u017adzie czeka\u0142a nas podobna rozmowa. Jednak w drodze powrotnej mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce urz\u0119dnik by\u0142 bardziej skupiony i dociekliwy. Przy wylocie odbywali\u015bmy te\u017c dok\u0142adn\u0105 kontrol\u0119 baga\u017cu (nigdzie jeszcze mi tak skrupulatnie nie skontrolowano plecaka). Na lot powrotny radz\u0119 stawi\u0107 si\u0119 ze sporym zapasem czasu na lotnisku. Kiedy lecie\u0107? Z czyst\u0105 premedytacj\u0105, na okres podr\u00f3\u017cy wybrali\u015bmy kwiecie\u0144. By\u0142 to pod wieloma wzgl\u0119dami odpowiedni czas na t\u0119 destynacj\u0119. S\u0142upki rt\u0119ci si\u0119ga\u0142y dwudziestu kilku stopni. By\u0142o nale\u017cycie ciep\u0142o, by wygrza\u0107 si\u0119 po zimowych miesi\u0105cach i zazna\u0107 troch\u0119 pla\u017cowania (w\u0142\u0105cznie z k\u0105piel\u0105 w Morzu \u015ar\u00f3dziemnym). Nie doskwiera\u0142 nam \u017car ani upa\u0142. Jedynie nad Morzem Martwym, wi\u0119c na pustyni, odczuli\u015bmy troch\u0119 \u017caru z nieba. Pora wiosenna ma te\u017c ten atut, \u017ce jak na tamte klimaty, zieleni si\u0119 i kwitnie woko\u0142o. Ubezpieczenie Jestem totaln\u0105 zwolenniczk\u0105 ubezpieczania si\u0119 przed ka\u017cd\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 i jest to dla mnie tak oczywiste, jak to, \u017ce bu\u0142ka zawsze spada mas\u0142em do do\u0142u (przyjdzie czas na szersz\u0105 wypowied\u017a w tym temacie). Je\u015bli chodzi o Izrael, tym bardziej zach\u0119cam do wykupienia przynajmniej podstawowej polisy ubezpieczenia podr\u00f3\u017cnego, ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce us\u0142ugi medyczne s\u0105 tam bardzo drogie (przyk\u0142adowo cena wizyty lekarskiej to oko\u0142o 200 USD). Co zabra\u0107? Jad\u0105c do Izraela, kraju o \u015br\u00f3dziemnomorskim klimacie, kwestia pakowania nie przyprawi\u0142a mnie o zawr\u00f3t g\u0142owy i szczeg\u00f3lne dylematy. Opr\u00f3cz nakrycia g\u0142owy i kremu z filtrem nie zaprz\u0105ta\u0142am sobie tym g\u0142owy. Wa\u017cne jest jednak, by zabra\u0107 ze sob\u0105 odpowiedni ubi\u00f3r do zwiedzania obiekt\u00f3w sakralnych, a mam tu na my\u015bli g\u0142\u00f3wnie Stare Miasto w Jerozolimie i znajduj\u0105ce si\u0119 tam obiekty. Jerozolima sama w sobie wydaje si\u0119 by\u0107 miastem bardziej konserwatywnym. Przemieszczaj\u0105c si\u0119 z Tel Awiwu do Jerozolimy, da si\u0119 to bardzo odczu\u0107. Kobiety wst\u0119puj\u0105c na teren Starego Miasta powinny mie\u0107 taki str\u00f3j, by mie\u0107 zakryte ramiona, dekolt (wydaje si\u0119 by\u0107 oczywiste), nogi, czyli og\u00f3\u0142em m\u00f3wi\u0105c zakrywamy kobiece kszta\u0142ty. D\u0142ugie sp\u00f3dnice, chusty, koszule z d\u0142ugim r\u0119kawem z pewno\u015bci\u0105 zdadz\u0105 egzamin. Dorzuci\u0142am, wi\u0119c tylko do plecaka, chust\u0119, kt\u00f3ra ma wielorakie zastosowania i zawsze si\u0119 przydaje oraz d\u0142ug\u0105 sukienk\u0119 (tzw. maxi). Chcia\u0142am uszanowa\u0107 ich religie i obyczaje, dzi\u0119ki czemu czu\u0142am si\u0119 tam komfortowo i wtopi\u0142am si\u0119 w miejscowych. Dawid zabra\u0142 koszul\u0119 z d\u0142ugim r\u0119kawem oraz d\u0142ugie spodnie turystyczne z odpinanymi nogawkami, dzi\u0119ki czemu raz dwa by\u0142 zawsze przygotowany do przebywania w miejscach kultu w Jerozolimie. Dostosowuj\u0105c sw\u00f3j str\u00f3j do ich norm i obyczaj\u00f3w, na pewno zyskamy aprobat\u0119 Izraelczyk\u00f3w. Zawsze trzymam si\u0119 zasady, je\u015bli wszed\u0142e\u015b mi\u0119dzy wrony, trzeba kraka\u0107 tak jak one (w podr\u00f3\u017cy dzia\u0142a zawsze). Nie dostosowuj\u0105c si\u0119 do norm dotycz\u0105cych ubioru i epatuj\u0105c odkrytym cia\u0142em, mo\u017cemy si\u0119 narazi\u0107 na na niepotrzebne i nieprzyjemne komentarze ze strony Izraelczyk\u00f3w. Bardziej odkryte stroje spakowali\u015bmy na Tel Awiw (tam wreszcie wjecha\u0142a letnia sukienka). Pieni\u0105dze Walut\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w Izraelu s\u0105 szekle (1 NIS = 100 agorot). Nie mieli\u015bmy najmniejszych problem\u00f3w z kupnem szekli w Warszawie. W kilku kantorach, w kt\u00f3rych byli\u015bmy dostali\u015bmy je od r\u0119ki i by\u0142y dost\u0119pne w du\u017cych ilo\u015bciach. Je\u015bli decydujemy si\u0119 wymieni\u0107 walut\u0119 na miejscu, sugerowa\u0142abym zabranie dolar\u00f3w ameryka\u0144skich b\u0105d\u017a euro. Na tym wyje\u017adzie polegali\u015bmy na got\u00f3wce, z kart p\u0142atniczych nie korzystali\u015bmy wcale. Szok kulturowy Co\u015b z czym musieli\u015bmy si\u0119 oswoi\u0107 i co rzuci\u0142o si\u0119 w oczy zaraz po przylocie, to by\u0142a wsz\u0119dobylska obecno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy z d\u0142ug\u0105 broni\u0105 patroluj\u0105cych tereny miejskie. Kolejnym szokiem by\u0142 fakt, \u017ce ci wojskowi to m\u0142odzie\u017c w wieku kilkunastu lat, zar\u00f3wno ch\u0142opaki, jak i dziewczyny. Patrole by\u0142y niemal na ka\u017cdym kroku. W komunikacji miejskiej przy ka\u017cdym z wej\u015b\u0107 do autobusu czy tramwaju sta\u0142 \u017co\u0142nierz z d\u0142ug\u0105 automatyczn\u0105 broni\u0105. Pierwszego dnia, ja, kt\u00f3ra nigdy nie dotyka\u0142a jakiejkolwiek broni, nagle widzia\u0142am d\u0142ugo automatyczn\u0105 bro\u0144 na niemal ka\u017cdym rogu. Stoj\u0105c w tramwaju nie dowierza\u0142am, jak inni wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerowie stoj\u0105 obok \u017co\u0142nierzy i bro\u0144 praktycznie ociera si\u0119 o ich uda, a oni nawet nie mrugn\u0119li okiem. My robimy wielkie oczy, a tymczasem dla Izraelczyk\u00f3w to codzienno\u015b\u0107 i nikogo to nie dziwi. Uzbrojeni \u017co\u0142nierze w autobusie czy na bazarze to chleb powszedni. Wieczorem spotykali\u015bmy wojskowych nawet na bazarze, kt\u00f3ry zmienia\u0142 swoje kramiki w ma\u0142e bary i stawa\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 towarzyskich. Wok\u00f3\u0142 stolik\u00f3w ze \u015bmiej\u0105cymi si\u0119 Izraelczykami popijaj\u0105cymi zimne piwo, przechadzali si\u0119 ju\u017c po cywilu m\u0142odzi \u017co\u0142nierze oczywi\u015bcie z dyndaj\u0105cym ka\u0142asznikowem przepasanym przy boku. Izraelczycy pomimo konfliktu trwaj\u0105cego od pokole\u0144, pr\u00f3buj\u0105 \u017cy\u0107 normalnie jak na tamte warunki, mi\u0119dzy jedn\u0105 eskalacj\u0105 przemocy a drug\u0105. Co wi\u0119cej, Izrael to kraj, kt\u00f3ry k\u0142adzie du\u017cy nacisk na armi\u0119 (izraelskie si\u0142y zbrojne znane s\u0105 pod skr\u00f3tem CaHaL), ka\u017cdy obywatel zobowi\u0105zany jest do odbycia przeszkolenie wojskowego po 18 roku \u017cycia. Za mundurem wszyscy tam wi\u0119c sznurem. Kobiety musz\u0105 odby\u0107 2-letni\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119, a m\u0119\u017cczy\u017ani 3-letni\u0105. Dopiero po uko\u0144czeniu przeszkolenia, m\u0142odzi ludzie mog\u0105 podj\u0105\u0107 studia. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce na pocz\u0105tku widok \u017co\u0142nierzy i broni czaj\u0105cej si\u0119 z ka\u017cdej strony mnie troch\u0119 przera\u017ca\u0142. Potrzebowa\u0142am kilku dni, by si\u0119 z t\u0105 ich militarn\u0105 codzienno\u015bci\u0105 zmierzy\u0107 i oswoi\u0107. W 4-tym dniu, czu\u0142am si\u0119 ju\u017c tym kompletnie w porz\u0105dku. Ba, by\u0142am wr\u0119cz im wdzi\u0119czna i widok \u017co\u0142nierzy mnie nawet uspokaja\u0142, bo mia\u0142am poczucie, \u017ce oni dbaj\u0105 o nasze bezpiecze\u0144stwo. Informacje praktyczne Nasz przylot do Tel Awiwu wypad\u0142 w pi\u0105tek. Szczerze dopiero po fakcie kupienie bilet\u00f3w, zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce przylecimy ciut przed samym pocz\u0105tkiem Szabatu. Od razu o zgrozo, przed oczami wizja, jak przedostaniemy si\u0119 z lotniska Ben Guriona do centrum, do naszego hostelu. W okresie Szabatu, czyli pocz\u0105wszy od zachodu s\u0142o\u0144ca w pi\u0105tek do sobotniego zachodu s\u0142o\u0144ca, komunikacja miejska zasadniczo jest bardzo ograniczona (wyj\u0105tkiem jest Hajfa, zamieszkiwana zar\u00f3wno przez ludno\u015b\u0107 izraelsko-arabsk\u0105), pozamykane s\u0105 te\u017c w wi\u0119kszo\u015bci wszelkie instytucje, banki i sklepy. To nie znaczy jednak, \u017ce transport ustaje kompletnie. W dzie\u0144 naszego przylotu akurat nie kursowa\u0142y poci\u0105gi z lotniska, ale powodem tego by\u0142y po prostu problemy techniczne, o czym zostali\u015bmy poinformowani przez obs\u0142ug\u0119 lotniska. Uruchomiono w zamian komunikacj\u0119 zast\u0119pcz\u0105 w postaci (uwaga darmowych) autobus\u00f3w. Bez problemu dotarli\u015bmy do naszego hostelu. Obyczaje Izrael to kraj wielu religii, cho\u0107 jest jedynym pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym religi\u0105 ca\u0142kowicie dominuj\u0105c\u0105 jest judaizm. Zapuszczaj\u0105c si\u0119 w okolice zamieszkiwane przez orotodoksyjnych czy ultraortodoksyjnych wyznawc\u00f3w judaizmu, czyli np. Mea Shearim w Jerozolimie, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o skromnym ubiorze. Obcy winien si\u0119 dostosowa\u0107, by nie by\u0107 wybrykiem w otoczeniu. Ortodoksyjni wyznawcy judaizmu przyk\u0142adaj\u0105 do tego ogromn\u0105 wag\u0119. Niestety nie uda\u0142o nam si\u0119 sprawdzi\u0107 tego na w\u0142asnej sk\u00f3rze, cho\u0107 nasza kwatera w Jerozolimie niemal graniczy\u0142a z tym dystryktem. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Izrael jest mocno odmienny kulturowo od Europy, co uwa\u017cam za jego niepodwa\u017calny atut. Warto si\u0119 na to przygotowa\u0107, cho\u0107 jak pisz\u0119 Ela Sidi w swojej ksi\u0105\u017cce, nawet mimo wielu lat sp\u0119dzonych w Izraelu, oswojenie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":233,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[22,25,18,12],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":247,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230\/revisions\/247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55576532_582596242258494_4141064255413682176_n-722x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55509719_387463065318283_9069894090656579584_n-1024x731.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/56119780_2283655415210192_1196832820744421376_n-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/56215528_287563615505906_8526964117968257024_n-1024x727.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55521003_418512212268229_8652758710726164480_n-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/56177076_263721631180613_345058999705534464_n-1024x709.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55939893_530166160841772_694025229944487936_n-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.nieusiedzisz.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/55543754_873455879657459_118261774171504640_n-1024x768.jpg\")